Ер остидаги атом: 82 ёшли Муеллер қизи билан энергия инқилобини бошлаяпти

Америкалик машҳур физик Ричард Мюллер ва унинг қизи Элизабет Мюллер атом энергиясини кескин арзонлаштириш ва хавфсиз қилишнинг янги йўлини таклиф қилди. Улар асос солган «Deep Fission» стартапи ядровий реакторларни ернинг бир мил (тахминан 1,6 км) чуқурлигига кўмишни режалаштирмоқда. Ушбу лойиҳа анъанавий атом электр станцияларига қараганда бир неча баравар арзон ва хавфсиз энергия олиш имконини беради, дея ёзмоқда «Forbes».

Технологиянинг моҳияти ва иқтисодий самараси

Янги консепцияга кўра, ерда диаметри атиги 30 дюйм (тахминан 76 см) бўлган қудуқ қазилади ва унинг энг тубига кичик ядровий реактор туширилади. Мазкур қурилма сувни қиздириб, ҳосил бўлган буғни алоҳида қувур орқали юқоридаги буғ турбинасига узатади. Битта шундай қудуқ 15 мегаватт энергия ишлаб чиқариш қувватига эга бўлиб, бу 12 000 та хонадонни электр билан таъминлаш учун кифоя қилади.

Бундай ёндашув энергия нархини 1 кВт соат учун тахминан 6 центгача тушириши кутилмоқда. Арзонликнинг асосий сабаби шундаки, реакторни ер остига жойлаштириш анъанавий АЭСлар харажатининг 80 фоизини ташкил этадиган улкан бетон бинолар ва қалин пўлат ҳимоя қатламларига бўлган эҳтиёжни йўқ қилади. Ер остидаги табиий тош қатлами ва 160 баравар юқори бўлган атмосфера босими реакторнинг хавфсиз ишлаши учун табиий тўсиқ вазифасини ўтайди.

Хавфсизлик ва экологик устуворлик

Лойиҳа муаллифи Ричард Мюллернинг таъкидлашича, ер остидаги реактор ҳар қандай ташқи хавфдан, жумладан, зилзилалардан ҳимояланган. Ҳатто кучли ер силкиниши содир бўлган тақдирда ҳам, радиациянинг ер қатламлари орасидан сизиб чиқиши ва ер ости сувларига етиб бориши учун камида 500 000 йил керак бўлади. «Реактор учун бир мил қалинликдаги тош қатламидан кўра хавфсизроқ жой йўқ», — дейди олим.

Шунингдек, тизим ёпиқ циклда ишлайди: ишлатилган буғ яна сувга айланиб, қудуққа қайтарилади, бу эса сув сарфини чеклайди. Ишлаб бўлинган ядро ёқилғисини чиқариб олиш ҳам шарт эмас — реактор муддати тугагач, қудуқ цемент ва тош аралашмаси билан тўлдирилиб, бутунлай муҳрланади.

Инвестициялар ва келажакдаги мижозлар

Ҳозиргача «Deep Fission» компанияси 122 миллион доллар инвестиция жалб қилди ва унинг бозор қиймати 1 миллиард долларга баҳоланмоқда. Лойиҳа АҚШ Энергетика вазирлигининг махсус учувчи дастурига киритилган 10 та компаниядан бири ҳисобланади. Биринчи синов қудуғи Канзас штатидаги собиқ ҳарбий полигон ҳудудида қазила бошланди.

Компания 2027 йилдан бошлаб тижорий энергия сотишни йўлга қўймоқчи. Ҳозирдаёқ йирик маълумотлар марказлари (дата-сентерлар) қурувчилари томонидан жами 12,5 гигаватт қувват бера оладиган 800 та шундай реакторни сотиб олишга қизиқиш билдирилган. Бу Ню-Ёрк шаҳри истеъмол қиладиган жами электр энергиясидан ҳам кўпроқ демакдир.

Олим ҳақида маълумот

82 ёшли Ричард Мюллер илм-фан дунёсидаги энг нуфузли шахслардан бири бўлиб, у ўз вақтида MasArthur жамғармасининг «даҳолар» мукофотига сазовор бўлган. У углерод таҳлили орқали қадимий ашёларнинг ёшини аниқлаш методини такомиллаштирган ва Турин кафанлиги каби кўплаб тарихий жумбоқларни ечишда иштирок этган. Энди у қизи Элизабет Мюллер билан биргаликда дунё энергетикасини тубдан ўзгартиришга киришган.