Украинанинг 40 кунлик кампанияси қандай якунланди?

Украина президенти Володимир Зеленскийнинг Россияни урушни тугатишга мажбур қилишга қаратилган 40 кунлик «таъсир ўтказиш» кампанияси ўтган ҳафта ҳеч қандай шов-шувсиз якунланди. Кампания доирасида Москвани Украина шартларига кўнишга мажбурлаш мақсадида узоқ масофага учувчи ракеталар ёрдамида кучли ҳужумлар амалга оширилган эди. «Al Jazeera» колумнисти Леонид Рагозиннинг ёзишича, бу усул иш бермаган. Россия президенти Владимир Путин ҳамон ён беришга тайёр эмас.

Навбатдаги муваффақиятсиз уринишдан сўнг Киев яна ўша оғир танлов қаршисида қолди: ё урушни давом эттириб, ҳалокатли вайронагарчиликларга юз тутиш, ёки асосан Путиннинг шартлари асосида тинчлик музокараларини олиб бориш.

Россия президенти ушбу можаро бошланганидан буён Москванинг ёндашувига хос бўлган шафқатсиз изчилликни намойиш этмоқда. Украина қанчалик узоқ қаршилик кўрсатса, шунча кўп талофат кўрмоқда. Россияга сезиларли зиён етказиш ва вазиятни кескинлаштиришга қаратилган ҳар қандай ҳаракат янада кучлироқ жавоб зарбасига сабаб бўлмоқда.

Зеленскийнинг сўнгги кампаниясида ҳам айнан шундай ҳолат кузатилди. Украина ракеталари ва дронларининг Россия нефтни қайта ишлаш заводларига зарба бериши оқибатида Россиянинг ўзида жиддий, Москва томонидан босиб олинган Қримда эса ўткир ёқилғи инқирози юзага келди. Сўнгги пайтларда Украина кучлари турдош бизнесларни ва пировардида банк секторини издан чиқариш мақсадида асосий эътиборни Россиянинг «Wildberries» маркетплейси логистика марказларига қаратган эди.

Бироқ бу ҳужумлар кутилган натижани бермади, яъни сиёсий беқарорлик ва урушга қарши намойишларни келтириб чиқармади. Сўнгги ҳафталарда Москва ёқилғи инқирозини юмшатишга ва муҳим инфратузилма объектларида ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизимларини кучайтиришга муваффақ бўлди. «Wildberries» эса ўз логистика марказларини Россия етакчилик қилувчи Божхона иттифоқига аъзо бўлган қўшни Қозоғистонга кўчириш орқали вазиятга мослашмоқда.

Украинанинг «таъсир ўтказиш кампанияси»га жавобан Россия армияси мамлакат инфратузилмасига аёвсиз зарбалар йўллади. Оқибатда Украинанинг Қора денгиз портлари фаолияти тўхтаб қолди. Бу эса давлатнинг асосий экспорт товарлари ҳисобланган ғалла ва руда савдоси билан шуғулланувчи компанияларга ҳалокатли таъсир кўрсатмоқда.

Шунингдек, Россия «Epicentr» ва «Rozetka» каби йирик чакана савдо тармоқларининг логистика марказларини ҳам кенг кўламда нишонга олди. Оқибатда ушбу компанияларнинг сиёсий таъсирга эга бўлган раҳбарлари ўз бизнесидан деярли бутунлай айрилди. Россия ҳарбийлари Украинадаги ёқилғи қуйиш шохобчалари ва ҳатто ёқилғи ташувчи машиналаргача зарба бермоқда.

Айни пайтда, мамлакат шарқида — Донецк вилоятининг шимолида жойлашган Славянск-Краматорск агломерациясига қаратилган ҳужумлар ҳам давом этмоқда. Бундан ташқари, Россия армияси шимолдаги чегара бўйлаб Украина ҳудудининг бир қисмини эгаллаб олиб, ўзи «хавфсизлик камари» деб атайдиган минтақани барпо этмоқда.

Июл ойида бўлиб ўтган НАТОнинг Анқара саммити арафасида Украина томонидан амалга оширилган кескинлашув ҳаракатлари ҳамда вазият ўнгланаётгани ҳақидаги турли медиа кампаниялар АҚШ президенти Доналд Трампнинг Украинага нисбатан фикрини ўзгартиришга қаратилган эди. Анқарада бу гўёки иш бергандек туюлди.

Бироқ Трампнинг кейинги баёнотларидан аён бўлдики, у ўз фикридан қайтмаган. У ҳатто Украинага «Patriot» ракеталарини ишлаб чиқариш лицензиясини бериш ҳақидаги ваъдасидан ҳам воз кечди. Россияга қарши қаратилган «шафқатсиз санкциялар» тўғрисидаги қонун лойиҳаси АҚШ Сенати томонидан маъқулланган бўлса-да, унинг Вакиллар палатасидаги тақдири номаълумлигича қолмоқда. Қолаверса, мазкур ҳужжат қонун кучига кирган тақдирда ҳам, урушнинг боришини Украина фойдасига ўзгартира олишига ҳеч қандай кафолат йўқ.

Айни пайтда эса Украина мудофаа чизиғини ушлаб туришда қийналмоқда. Трампнинг Эрон билан олиб бораётган уруши Киевни «Patriot» ҳаво ҳужумига қарши мудофаа тизимлари учун зарур бўлган ракеталардан деярли маҳрум қилди. Оқибатда Россиянинг Киев ва бошқа шаҳарларга йўллаган сўнгги зарбалари чоғида деярли ҳар бир ракета ўз нишонига аниқ бориб тегди.

Бу шуни англатадики, Украинани 2022 йилда Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганидан буён энг оғир қиш кутмоқда. Украина расмийлари Россия фақат энергия инфратузилмасини вайрон қилиш билан чекланмай, канализация ва сув таъминоти тизимларини ҳам нишонга олишидан хавотирда. Бу эса мамлакат шаҳарларини яшаш учун бутунлай яроқсиз ҳолатга келтириб қўйиши хавфини яратади.

Олдинда шундай ҳалокатли манзара кутаётган бир пайтда, музокаралар столида оғриқли муросага бориш — Украина учун миллий фалокатнинг олдини олишдаги ягона йўл бўлиб кўринмоқда. Гарчи кескин ва қатъий баёнотлар берса-да, Зеленскийнинг ўзи ҳам айнан шу йўлдан бораётган бўлиши эҳтимолдан холи эмас.

40 кунлик кампания қизғин паллага кирган бир вақтда у ҳукуматда ўзгаришлар қилиб, Мудофаа вазири Михаил Фёдоровни лавозимидан озод этди. Айнан Фёдоров Россия ичкарисига ўрта ва узоқ масофали зарбалар йўллаш амалиётига бошчилик қилиб келаётган эди. Кейинчалик Украина раҳбари Ғарбдаги яқин иттифоқчилар ва уларнинг Украинадаги вакилларининг вазирни ўз ўрнига қайтариш бўйича қилган босимларига қарши тура олди. Улар ҳатто бу қарорга қарши бутун мамлакат бўйлаб норозилик намойишларини уюштиришга ҳам уриниб кўрди.

Жамоатчилик эътиборидан четроқда қолган яна бир муҳим воқеа — Зеленскийнинг Европа интеграцияси бўйича бош вазир ўринбосари Тарас Качкани ҳам ишдан олгани бўлди. Ишдан олинишидан бир неча ой аввал Качка Европа Иттифоқининг кенгайиш масалалари бўйича комиссари Марта Кос билан биргаликда Украинада коррупцияга қарши курашиш ва қонун устуворлигини мустаҳкамлашга қаратилган 10 банддан иборат ислоҳотлар режасини ишлаб чиққан эди.

Ушбу режадаги айрим бандлар президентнинг ҳуқуқ-тартибот идоралари устидан, хусусан, коррупцияга қарши тергов жараёнларини назорат қилиш борасидаги ваколатларини жиддий равишда чеклаб қўярди. Зеленский назорати остидаги Украина парламенти эса мазкур қонунларни қабул қилишни пайсалга солиб келмоқда. Бунинг сабаби оддий — бу ҳужжатлар президентнинг ўзига ҳам хавф туғдириши мумкин. Чунки ўтган куздан буён унинг энг яқин сафдошлари коррупцияга қарши кенг кўламли текширувлар марказида қолмоқда.

Уруш давом этаётган бир пайтда, Украинани асосий молиявий маблағлар билан таъминлаб келаётган Европа Иттифоқи билан муносабатларнинг совушига йўл қўйиш — ўта баҳсли қадамдир. Бироқ, агар Зеленский Путин билан тинчлик битими тузишга қарор қилгудек бўлса, келишувнинг номақбул шартларига нисбатан жамиятда пайдо бўлиши мумкин бўлган хавфли эътирозларнинг олдини олиш керак бўлади. Бунинг учун эса у импичмент хавфини йўққа чиқариши ва Россия услубидаги хавфсизлик вертикалини сақлаб қолиши талаб этилади.

Фёдоровнинг лавозимидан кетишига жамият томонидан нисбатан заиф муносабат билдирилгани Зеленскийга қўшимча ишонч бағишлаган бўлса ажаб эмас. Чунки Ғарб оммавий ахборот воситаларининг эркатойи ҳисобланган бу мулозим учун исён кўтаришга иштиёқманд украинлар унчалик кўп топилмади.

Шунга қарамай, Россияни стратегик жиҳатдан мағлубиятга учрата олмагани сабабли бутун халқ олдида асосий айбдорга айланиб қолиш хавфи Зеленский учун ҳамон юқорилигича қолмоқда. Урушни тўхтатиш Украина раҳбари учун том маънода ҳаёт-мамот масаласига айланиши мумкин, аммо можарони яна бир-икки йил давом эттириш бундан яхшироқ натижа бермайди.