Маошингизга неча қозон ош дамлаш мумкин?
Vaqt.uz ҳисоб-китобига кўра, Ўзбекистондаги расмий ўртача иш ҳақи 1 кг гуручдан 59,5 марта ош дамлашга етади. Пойтахтдаги ўртача маошга 93,3 марта, Қашқадарёда эса 40,5 марта ош қилиш мумкин. Бир йилда маошлар ош масаллиқларидан тезроқ ўсгани учун «ош билан ўлчанган» харид қобилияти қарийб 9 фоиз ошган. Бироқ ҳисоб-китоб тайёр ош нархига эмас, фақат масаллиқлар қийматига асосланган.
The Economist мамлакатлардаги иш ҳақини маҳаллий Big Mac нархига бўлиб, ўртача маошга қанча бургер сотиб олиш мумкинлигини ҳисоблаб чиқди.
Бундай таққослаш номинал маошнинг ўзидан кўра тушунарлироқ саволга жавоб беради: топилган пул амалда қанча маҳсулот сотиб олишга етади?
Vaqt.uz ушбу ғояни Ўзбекистон шароитига мослаштириб, ҳудудлардаги ўртача иш ҳақини ош масаллиқлари қиймати билан солиштирди.
Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2026-йилнинг январь–июнь ойларида мамлакатдаги ўртача ойлик номинал иш ҳақи 7 млн 91 минг сўмни ташкил этган. Бу 2025-йилнинг шу даврига нисбатан 18,4 фоиз кўп.
Ош қийматини ҳисоблашда эса қўмитанинг 2026-йил июль учун «Палов индекси» маълумотларидан фойдаланилди.
Ҳисобга 1 кг гуруч, 700 грамм мол гўшти, 1 кг сабзи, 300 грамм пиёз, 300 миллилитр кунгабоқар ёғи, 100 грамм нўхат, 10 грамм зира ва 20 грамм туз киритилган.
Ушбу стандарт масаллиқлар тўплами ҳудудга қараб 107 минг сўмдан 129 минг сўмгача туради. Матнда қисқалик учун бу тўплам «бир қозон ош» деб олинди. Бунда қозоннинг муайян ҳажми ёки тайёр овқатнинг вазни эмас, айнан Статистика қўмитаси белгилаган 1 кг гуручли рецепт назарда тутилади.
Ҳудудлардаги масаллиқ нархларининг оддий ўртачаси 119,2 минг сўмни ташкил этди. 7,09 млн сўмлик ўртача иш ҳақини ушбу суммага бўлганда 59,5 та шартли қозон ош келиб чиқади.
Пойтахтдаги ўртача маош 93 қозон ошга етади
Ош масаллиқлари энг қиммат Тошкент шаҳрида бўлишига қарамай, пойтахт рейтингда катта фарқ билан биринчи ўринни эгаллади. Чунки шаҳардаги ўртача иш ҳақи 12 млн сўмдан ошади.
Пойтахтдаги ўртача маошга Статистика қўмитаси рецепти бўйича 93,3 марта ош дамлаш мумкин.
Иккинчи ўринда Навоий вилояти турибди. Ҳудуддаги 8,7 млн сўмлик ўртача маош 73,1 та ошлик масаллиқ тўпламига етади.
Ҳудуд | Ўртача иш ҳақи, млн сўм | Бир ошлик масаллиқ, минг сўм | Маошга тўғри келадиган ош |
Тошкент шаҳри | 12,01 | 128,7 | 93,3 |
Навоий | 8,72 | 119,3 | 73,1 |
Тошкент вилояти | 6,68 | 122,3 | 54,6 |
Қорақалпоғистон | 5,56 | 107,4 | 51,7 |
Сирдарё | 5,60 | 113,7 | 49,3 |
Андижон | 5,68 | 116,6 | 48,8 |
Бухоро | 5,62 | 118,7 | 47,3 |
Хоразм | 5,50 | 117,9 | 46,6 |
Жиззах | 5,40 | 118,2 | 45,7 |
Наманган | 5,19 | 118,3 | 43,9 |
Самарқанд | 5,19 | 122,3 | 42,5 |
Фарғона | 5,16 | 125,3 | 41,2 |
Сурхондарё | 4,94 | 120,3 | 41,0 |
Қашқадарё | 4,86 | 120,1 | 40,5 |
Қорақалпоғистон иш ҳақи миқдори бўйича етакчилар қаторига кирмайди. Бироқ ош масаллиқлари бошқа ҳудудларга қараганда арзонлиги сабабли у «ош харид қобилияти» бўйича тўртинчи ўринга чиқди.
Фарғонада эса бунинг акси кузатилади. Ҳудуддаги ўртача иш ҳақи Сурхондарё ва Қашқадарёдан юқори, аммо ош масаллиқларининг қимматлиги сабабли якуний кўрсаткич бўйича пастки учликдан жой олди.
Тошкент шаҳри ва Қашқадарё ўртасидаги тафовут 2,3 бараварни ташкил этади. Бунга ош нархидан кўра иш ҳақи ўртасидаги фарқ кўпроқ таъсир қилган.
Пойтахтда бир ошлик масаллиқ Қашқадарёга нисбатан атиги 7 фоиз қиммат. Ўртача иш ҳақи эса қарийб 2,5 баравар юқори.
«Ош билан ўлчанган» маош бир йилда 9 фоиз ошди
2025-йил июлида ҳудудлардаги бир ошлик масаллиқ тўпламининг оддий ўртача қиймати қарийб 109,8 минг сўм эди. 2026-йил июлига келиб бу кўрсаткич 119,2 минг сўмга етди. Яъни ош масаллиқлари бир йилда ўртача 8,6 фоиз қимматлашган. Ўтган йилги ҳудудий нархлар Миллий статистика қўмитаси маълумотлари асосида олинди.
Шу даврда мамлакатдаги ўртача иш ҳақи 5,99 млн сўмдан 7,09 млн сўмга ёки 18,4 фоизга ошган.
Натижада ўртача маошга тўғри келадиган шартли ошлар сони 54,6 тадан 59,5 тага кўпайди. Бу «ош билан ўлчанган» харид қобилияти қарийб 9 фоиз ошганини англатади.
Ҳисоб-китоб бўйича, кўрсаткич барча ҳудудларда яхшиланган. Энг катта ўсиш Жиззахда қайд этилган — 12,3 фоиз. Наманганда ўсиш 10,1 фоизни ташкил қилган.
Энг паст ўсиш Андижонда кузатилган — 4,3 фоиз. Чунки ҳудуддаги иш ҳақи 15,1 фоиз ошган бир пайтда ош масаллиқлари 10 фоиздан кўпроқ қимматлашган.
Бу индекс нимани кўрсатмайди?
Ушбу ҳисобни одамларнинг ҳақиқий турмуш даражасини тўлиқ ифодаловчи кўрсаткич сифатида қабул қилиш керак эмас.
Биринчидан, фойдаланилган иш ҳақи солиқ ва бошқа тўловлар ушланмасидан олдинги номинал сумма ҳисобланади. Ходимнинг қўлига тушадиган пул бундан камроқ.
Иккинчидан, расмий чораклик маош статистикаси кичик корхоналар, микрофирмалар ва қишлоқ хўжалиги корхоналарини қамраб олмайди.
Бундан ташқари, ўртача кўрсаткич юқори маош оладиган нисбатан кичик гуруҳ таъсирида кўтарилиши мумкин. Ўртадаги ходим қанча олишини кўрсатадиган медиан иш ҳақи эса эълон қилинмайди.
Учинчидан, Статистика қўмитаси 2025-йилдан бошлаб ош марказларидаги тайёр палов нархини кузатишни тўхтатган. Ҳозирги «Палов индекси» фақат масаллиқлар қийматини ҳисоблайди.
Унда газ ёки электр энергияси, сув, ошпаз меҳнати, бино ижараси, хизмат ҳақи ва ошхона фойдаси йўқ. Рецепт ва тайёр ош миқдори ҳам хонадон ёки ҳудудга қараб фарқ қилиши мумкин.
Шу сабабли 59,5 та ош — ўртача маошга ошхонадан шунча тайёр палов сотиб олиш мумкин дегани эмас. Бу фақат маош ва асосий ош масаллиқлари ўртасидаги нисбатни кўрсатади.
Бироқ содда индекс икки ҳолатни яққол очиб беради. Биринчидан, Ўзбекистонда иш ҳақининг озиқ-овқатга нисбатан харид қобилияти ҳудудлар бўйича кескин фарқ қилади. Иккинчидан, сўнгги бир йилда расмий ўртача маош ош масаллиқларидан тезроқ ўсган.
Ўз маошингиз бўйича ҳисоблаш формуласи оддий:
Ойлик маош ÷ ҳудудингиздаги бир ошлик масаллиқ қиймати.
Teglar
