AQSH Rossiyadan voz kechishi evaziga Armanistonga 9 mlrd dollar taklif qilmoqda

AQSH Armanistonga Rossiyadan energetik qaramlikni kamaytirish evaziga 9 milliard dollargacha investitsiya taklif qildi. «Bloomberg» xabariga ko‘ra, bu qadam Vashingtonning Janubiy Kavkazdagi ta’sirini kuchaytirish va mintaqadagi geosiyosiy muvozanatni qayta shakllantirish rejalari bilan bog‘liq.

Energetik mustaqillik uchun 9 milliard dollarlik taklif

Taklif doirasida AQSH Armanistonga tinch maqsadlarda yadro energiyasidan foydalanish bo‘yicha keng qamrovli hamkorlikni ilgari surmoqda. 9-fevral kuni Yerevanda AQSH vitse-prezidenti Jey Di Vens va Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan ushbu sohadagi ikki tomonlama bitimni imzoladi. Hujjat Amerika yadro texnologiyalari, yoqilg‘isi va xizmatlarini Armanistonga yetkazib berish uchun huquqiy asos yaratadi.

Yangi hamkorlikning asosiy elementi sifatida kichik modulli reaktorlar taklif qilinmoqda. AQSH ularni sovet davrida qurilgan amaldagi Armaniston atom elektr stansiyasiga muqobil yechim sifatida ko‘rmoqda. Vensning ta’kidlashicha, bitim dastlabki bosqichda 5 milliard dollargacha eksportni, keyinchalik esa yoqilg‘i yetkazib berish va texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha yana 4 milliard dollarlik uzoq muddatli shartnomalarni qamrab olishi mumkin.

Energetik suverenitet masalasi

Armaniston atom elektr stansiyasi Yerevan yaqinidagi Metsamor hududida joylashgan bo‘lib, 1969–1977 yillarda barpo etilgan. Unda VVER-440 turidagi ikki reaktor ishlamoqda va mamlakatda ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasining taxminan 40 foizini ta’minlaydi. Stansiya Janubiy Kavkazdagi yagona atom obekti hisoblanadi va undan foydalanish «Rosatom» ishtirokida amalga oshirilmoqda. Amaldagi infratuzilmaning xizmat muddatini 2036 yilgacha uzaytirish rejalashtirilgan.

Shu bilan birga, Armaniston rasmiylari yangi AES qurilishini tobora faol muhokama qilmoqda. Yerevanda xavfsizlikni oshirish, yetkazib berish yo‘llarini diversifikatsiya qilish va energetik suverenitetni mustahkamlash zarurligi haqida gapirilmoqda. «Bloomberg»ning ta’kidlashicha, AQSH o‘z texnologiyalarini ilgari surishda aynan shu omillardan foydalanmoqda.

Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan Vens bilan uchrashuvda AQSH bilan tuzilgan kelishuv energetika sohasidagi hamkorlikda «yangi sahifa» ochishini va mamlakat uchun tanlov imkoniyatlarini kengaytirishini aytgan.

Mintaqaviy xavfsizlik va Zangezur koridori

2025 yilning avgust oyida AQSH prezidenti Donald Tramp Oq uyda Nikol Pashinyan va Ozarboyjon prezidenti Ilhom Aliyev bilan muzokaralar o‘tkazgan edi. Tomonlar Yerevan va Boku o‘rtasida tinchlik o‘rnatish to‘g‘risidagi uch tomonlama deklaratsiyani imzolagan. Bungacha AQSH va Armaniston Zangezur koridori bo‘yicha alohida bitim tuzgan bo‘lib, unga ko‘ra mazkur hudud 99 yilga AQSH boshqaruviga berilgan.