Banklar rekord darajada foyda ko‘rmoqda
O‘zbekistondagi banklar 2026-yilning dastlabki yetti oyida 12,34 trln so‘m sof foyda ko‘rdi. Bu bir yil avvalgidan qariyb 5 trln so‘m ko‘p. Biroq iyuldagi foyda iyunga nisbatan deyarli yarmiga kamayib, yil boshidan beri eng past natija bo‘ldi.
© Vaqt.uzO‘zbekiston banklarining foydasi 2026-yilning yanvar–iyul oylarida 12,34 trln so‘m bo‘ldi. Bu o‘tgan yilga nisbatan 68,1 foizga ko‘p.
Taqqoslash uchun, O‘zbekiston banklari 2023-yilni 12,38 trln so‘m, 2024-yilni 6,97 trln so‘m, 2025-yilni esa 15,5 trln so‘m sof foyda bilan yakunlagan. Joriy yilning yetti oyida olingan 12,34 trln so‘mlik foyda to‘liq 2023-yil natijasiga deyarli tenglashgan, 2024-yilga nisbatan ko‘proq va 2025-yilgi jami foydaning qariyb 80 foizini tashkil qilmoqda.
Oylar bo‘yicha hisoblaganda, 2026 yilda eng katta foyda iyunda qayd etilgan — 2,53 trln so‘m. Martdagi natija ham shunga yaqin: 2,47 trln so‘m. Qolgan oylarda banklarning sof foydasi 1,3–1,6 trln so‘m atrofida bo‘lgan.
Iyulda banklar 1,34 trln so‘m foyda ko‘rgan. Bu iyundan 1,19 trln so‘m yoki 46,9 foiz kam. Shunga qaramay, natija o‘tgan yilning iyuliga nisbatan 62 foiz yuqori. Taqqoslash uchun, 2025-yilda ham iyuldagi foyda iyunga nisbatan kamaygan — o‘shanda pasayish 42,1 foiz bo‘lgan.
Iyuldagi pasayishda xarajatlarning ko‘payishi muhim o‘rin tutgan. Masalan, banklarning foizsiz daromadlari iyundagi 9,38 trln so‘mdan iyulda 9,32 trln so‘mga tushgan — farq katta emas. Shu paytda foizsiz xarajatlar 3,05 trln so‘mdan 3,98 trln so‘mga, operatsion xarajatlar esa 3,11 trln so‘mdan 3,34 trln so‘mga ko‘tarilgan.
Natijada foizsiz daromaddan shu ikki turdagi xarajatlar chegirilgach qoladigan summa 3,22 trln so‘mdan 1,99 trln so‘mga kamaygan. Oylik foydadagi pasayishning katta qismi shu o‘zgarish bilan izohlanadi.
Yetti oylik natijada esa aynan foizsiz daromadlarning o‘sishi ajralib turibdi. Ular bir yil ichida 40,6 trln so‘mdan 61,5 trln so‘mga ko‘paygan — o‘sish 51,5 foiz. Foizsiz va operatsion xarajatlar ayirilgandan keyingi natija ham 9,94 trln so‘mdan 20,97 trln so‘mga yetgan.
Foizli daromadlarda o‘sish ancha sekinroq. Yanvar–iyulda ular 18,3 foizga oshib, 84,4 trln so‘mni tashkil qilgan. Foizli xarajatlar esa bundan tezroq — 22,1 foizga ko‘payib, 60,8 trln so‘mga yetgan.
Banklar ehtimoliy yo‘qotishlar uchun ham ko‘proq xarajat hisoblagan. Kredit, lizing va boshqa aktivlar bo‘yicha bunday xarajatlar 22,6 trln so‘mdan 30,5 trln so‘mga ko‘paygan. Bu 35,1 foizlik o‘sishdir. Shunday bo‘lsa ham, daromadlarning ko‘payishi jami sof foydaning qariyb 5 trln so‘mga oshishini ta’minlagan.
Foizsiz daromadlar nimaning hisobiga bunchalik ko‘paygani va iyulda ayrim xarajatlar nega oshgani umumiy jadvalda ochiqlanmagan. Foydadagi o‘sish qanchalik barqarorligini baholash uchun shu daromad va xarajatlarning tarkibini ham bilish kerak.
