Эрон уруши 28-кун: асосий воқеалар

Уруш ўзининг 28-кунига қадам қўяр экан, АҚШ президенти Доналд Трамп тинчлик музокаралари «жуда яхши» кечаётганини таъкидлаб, Эроннинг энергетика инфратузилмасига режалаштирилган ҳужумларни 10 кунга — 6-апрелга қадар кечиктирди. Бироқ Эрон расмийлари АҚШнинг таклифини «бир томонлама ва адолатсиз» деб баҳоламоқда.

Покистон Вашингтон ва Теҳрон ўртасидаги хабарларни етказиб бераётганини маълум қилган. Шунингдек, кенгроқ минтақавий можаронинг олдини олиш мақсадида дипломатик саъй-ҳаракатлар кучаяр экан, Туркия ва Миср ҳам урушга якун ясашга қаратилган воситачилик уринишларини қўллаб-қувватламоқда.

Эрондаги вазият

·         Ҳарбий зарбалар ва қурбонлар: АҚШ ва Исроил кучлари Эрон шаҳарларини бомбардимон қилишда давом этмоқда: шу пайтгача Эронда 1900 дан ортиқ киши ҳалок бўлди.

·         Эроннинг жавоб зарбалари: Теҳрон Исроил ва Кўрфаз давлатларига, жумладан Қувайт, БАА, Саудия Арабистони ҳамда Иорданияга қарата ракета ва дронлар учирди.

·         Трамп муҳлатни ортга сурмоқда: Трамп музокаралар «жуда яхши кечаётганини» айтиб, Эроннинг энергетика инфратузилмасига режалаштирилган ҳужумларни 6-апрелгача тўхтатди.

·         Музокаралар ва талаблар: Эрон АҚШ таклифини «бир томонлама ва адолатсиз» деб атади ҳамда муҳокама қилинмайдиган бешта қатъий талаби борлигини маълум қилди.

·         Қабул қилиб бўлмас талаблар: Эроннинг уруш учун товон пули тўланиши ва Ҳўрмуз бўғози устидан Эрон суверенитетининг сақлаб қолинишини ўз ичига олган беш бандлик таклифи Оқ уй томонидан қабул қилиниши мумкин эмас деб қаралмоқда.

·         Исроил Теҳронга зарба берди: Исроил ҳарбийлари 27-март куни эрта тонгда Теҳрон марказида Эрон ҳукумати инфратузилмасини нишонга олган «кенг кўламли ҳужумлар тўлқини»ни амалга оширганини маълум қилди.

Уруш дипломатияси

·         Дипломатик саъй-ҳаракатлар: Миср ва Покистон расмийларининг маълум қилишича, воситачилар Теҳрон ва Вашингтон вакиллари ўртасида тўғридан-тўғри мулоқот ўрнатишга ҳаракат қилмоқда. Маълумотларга кўра, ушбу юзма-юз музокаралар келаётган дам олиш кунлари Покистон ҳудудида ташкил этилиши мумкин.

Кўрфаз минтақасидаги вазият

·         Тўғридан-тўғри ҳужумлар: Эрон тинимсиз равишда ракета ва дронлар учираётгани сабабли, Кўрфаздаги қўшни давлатлар деярли ҳар куни бомбардимонларга дуч келмоқда.

·         Бирлашган Араб Амирликлари: Абу-Дабида уриб туширилган снаряд қолдиқлари оқибатида икки киши ҳалок бўлди ва уч киши жароҳатланди. Ҳалок бўлганларнинг бири Ҳиндистон, иккинчиси эса Покистон фуқароси.

·         Қувайт: Қувайт Миллий гвардияси дрон ва ракеталарни бир неча бор уриб туширди; ҳаво ҳужумидан огоҳлантирувчи сиреналар ва портлашлар одатий ҳолга айланиб улгурган.

АҚШдаги вазият

·         Қурол-яроғ таъминотидаги таранглик: Давом этаётган уруш АҚШнинг ҳарбий таъминот захираларини тобора камайтирмоқда ва маъмурият дастлаб Украинага мўлжалланган ҳаво ҳужумига қарши ракеталарни Яқин Шарққа йўналтириш масаласини кўриб чиқмоқда.

·         Вашингтондаги дипломатик учрашувлар: Қатар бош вазири ва Ташқи ишлар вазири шайх Муҳаммад бин Абдулраҳмон бин Жосим Ол Соний хавфсизлик соҳасидаги ҳамкорлик ва минтақавий мудофаа стратегияларини муҳокама қилиш учун АҚШ Мудофаа вазири Пит Ҳегсет билан учрашиш мақсадида Вашингтонга борди.

·         Президентлик рейтинги ва ёқилғи нархлари: Эрон билан давом этаётган уруш Трампнинг сиёсий нуфузига жиддий путур етказмоқда. Ички бозорда ёқилғи нархларининг кўтарилиши ижтимоий норозиликни кучайтирмоқда. «Fox News» телеканали ўтказган сўровнома натижаларига кўра, респондентларнинг 64 фоизи президентнинг Эрондаги ҳарбий ҳаракатларини маъқулламайди, қўллаб-қувватловчилар эса атиги 36 фоизни ташкил этади.

·         Ижтимоий тармоқлар: Урушнинг анъанавий телевидение орқали ёритилишига бўлган ишонч пасайиб бораётгани сабабли, баъзи америкаликлар янгиликларни ўқиш учун тобора кўпроқ алгоритмларга асосланган ижтимоий тармоқ ленталарига мурожаат қилмоқда ва асосий оммавий ахборот воситалари илгари сураётган фикрларга муқобил қарашларни қидирмоқда.

Исроилдаги вазият

·         Исроил армияси қўшимча аскарлар сўрамоқда: Ҳарбийларнинг маълум қилишича, «буфер зонаси» яратиш мақсадида «Ҳизбуллоҳ» билан жанглар кечаётган Ливан жанубига янада кўпроқ қўшин керак.

·         Исроил мухолифати етакчиси ҳукуматни танқид қилди: Исроил мухолифати етакчиси ва собиқ бош вазир Яир Лапид амалдаги ҳукуматни кескин танқид қилди. Унинг таъкидлашича, армиянинг аниқ стратегиясиз ва етарли кучга эга бўлмаган ҳолда бир неча жабҳада урушга киритилиши мамлакатни «хавфсизлик ҳалокати» ёқасига олиб келмоқда.

·         Ливанда Исроил аскарлари ҳалок бўлди: Исроил армияси Ливандаги талафотлар ҳақида маълум қилди. Сўнгги кунларда Ливан жанубидаги қишлоқ ва шаҳарларни эгаллаш учун олиб борилаётган жанглар вақтида Исроилнинг икки нафар ҳарбий хизматчиси ҳалок бўлган.

Ироқ, Ливан ва Ямандаги вазият

·         Байрутдаги портлашлар: Ливан оммавий ахборот воситалари 27-март куни эрта тонгда Исроилнинг Байрутга ҳужум қилганини хабар қилди.

·         АҚШ ҳарбий-ҳаво кучлари Ироқнинг Анбар вилоятида жойлашган Ҳаббония базасига ҳужум уюштирди. Мазкур зарба оқибатида Ироқ армиясининг 5 нафардан 7 нафаргача ҳарбий хизматчиси ҳалок бўлган, яна 23 нафари жароҳатланган.

·         Нефт экспорти: Ҳўрмуз бўғозининг ёпилиши Ироқ нефт экспортининг 70 фоиздан кўпроққа кескин тушиб кетишига олиб келди.

·         Қурбонлар сонининг ортиши: Ливанда Исроил ҳужумлари оқибатида ҳалок бўлганлар сони ҳозиргача 1 116 кишига етди.

·         Аннекция хавфи: Ливан бош вазири Наваф Салом Бирлашган Миллатлар Ташкилотини Литоний дарёсидан жанубдаги Ливан ҳудудлари Исроил томонидан босиб олиниши хавфидан огоҳлантирди.

Нефт бозорлари

·         Жаҳон банки инқирозга қарши чоралар кўради: Жаҳон банки ривожланаётган бозор иқтисодиётига эга мамлакатларга зудлик билан молиявий кўмак беришга ва юзага келган вазиятга «кенг кўламли чоралар билан жавоб қайтаришга» тайёр эканини билдирди.

·         Россия нефти Филиппинга етиб келди: «AFP» ахборот агентлиги хабарига кўра, Филиппин миллий фавқулодда ҳолат эълон қилганидан сўнг, 700 минг баррелдан ортиқ Россия нефти ортилган кема мамлакатга етиб келган.