Markaziy Osiyo suvining 85 foizi sug‘orishga sarflanmoqda
Mutaxassislar Markaziy Osiyoda suv resurslari taqsimotidagi nomutanosiblik iqtisod, energetika va oziq-ovqat xavfsizligiga jiddiy tahdid solayotganini aytishmoqda.
Markaziy Osiyo mamlakatlarida mavjud suv resurslarining 85 foizi O‘zbekiston, Turkmaniston va Qozog‘iston hududlarida asosan sug‘orish ehtiyojlari uchun sarflanadi. Bu haqda Yevroosiyo taraqqiyot banki tayyorlagan tahliliy hisobotda ma’lum qilingan.
Tahlilchilar barqaror rivojlanishning barcha yo‘nalishlari bo‘yicha, ayniqsa iqtisodiyoti shakllanayotgan va rivojlanayotgan davlatlarda hamkorlik va sheriklikni rivojlantirishga o‘ta yuqori ehtiyoj borligini ta’kidlashmoqda.
Hisobotga ko‘ra, Markaziy Osiyoda suv resurslari asosan sug‘orish va energetika ehtiyojlari uchun ishlatiladi. Orol dengizi havzasi doirasida suv zaxiralari ikki yirik transchegaraviy daryo — Amudaryo va Sirdaryo orqali shakllanadi. Biroq ushbu resurslarning hududlar kesimida taqsimlanishi o‘ta nomutanosib hisoblanadi.
Asosiy muammolar
YeOTB hisobotida Orol dengizi havzasi ikki jiddiy muammoga duch kelayotgani alohida qayd etilgan. Birinchi muammo — suv va energetika infratuzilmasiga investitsiyalarning yetarli emasligi. Ikkinchisi esa samarali mintaqaviy hamkorlik mexanizmlarining shakllanmaganidir.
Mutaxassislar fikricha, ushbu omillar suv va energiya resurslaridan foydalanish samaradorligini keskin pasaytiradi. Natijada mintaqada oziq-ovqat xavfsizligi zaiflashib, iqtisodiy yo‘qotishlar xavfi ortib bormoqda. Bu esa uzoq muddatli rivojlanish istiqbollariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Yechim va yondashuv
Hisobot mualliflari ta’kidlashicha, mavjud muammolarni hal etish butun mintaqaviy kontekstni inobatga olgan holda kompleks yondashuvni talab qiladi. Suv resurslarining 77 foizi yuqori oqim hududlari — Tojikiston va Qirg‘izistonda shakllansa, asosiy iste’mol quyi oqim davlatlariga to‘g‘ri keladi.
Tahlilchilar suv va energetika xavfsizligini ta’minlashda ko‘p tomonlama taraqqiyot banklari mintaqadagi umumiy bog‘lovchi mexanizm sifatida muhim rol o‘ynashi mumkinligini qayd etmoqda. Bunday institutlar investitsiya, muvofiqlashuv va sheriklikni kuchaytirish orqali mintaqaviy barqarorlikka hissa qo‘sha oladi.
