Noto‘g‘ri ovqatlanish va stress: o‘zbekistonliklar uchun eng katta xavf
Yurak qon-tomir kasalliklari O‘zbekistonda o‘limning asosiy sababi bo‘lib qolmoqda. Mutaxassislar fikricha, bu holat turmush tarzi va stress bilan bog‘liq.
O‘zbekistonda yurak qon-tomir kasalliklari aholi salomatligi uchun eng jiddiy tahdid sifatida saqlanib qolmoqda.
Xalqaro tahlillarga ko‘ra, mamlakat ishemik yurak kasalligi sababli o‘lim ko‘rsatkichlari bo‘yicha jahon reytingida yuqori o‘rinlarni egallaydi. Mutaxassislar bu holatni uzoq yillar davomida shakllangan turmush tarzi omillari bilan izohlaydi.
Rasmiy hisobotlarga asosan, 2023 yilda O‘zbekistonda qayd etilgan barcha o‘lim holatlarining qariyb 61 foizi aynan yurak qon-tomir tizimi kasalliklari hissasiga to‘g‘ri kelgan. Solishtirish uchun, onkologik kasalliklar o‘limning 10,8 foizini, nafas olish organlari bilan bog‘liq kasalliklar esa 5,5 foizini tashkil etgan. Bu ko‘rsatkichlar yurak xastaliklari mamlakatda mutlaq ustuvor xavf ekanini ko‘rsatadi.
Mintaqaviy tendensiya
E’tiborli jihati shundaki, bunday vaziyat faqat O‘zbekistonga xos emas. Butun Markaziy Osiyo mintaqasida yurak qon-tomir kasalliklari bo‘yicha o‘lim ko‘rsatkichlari yuqori darajada saqlanib qolmoqda. Xalqaro statistikada mintaqa davlatlari mazkur kasalliklar bo‘yicha dunyoda yetakchi o‘rinlarni egallagan.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining 2020 yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, reytinglar har 100 ming aholiga to‘g‘ri keladigan o‘lim holatlarini yosh bo‘yicha standartlashtirish orqali hisoblangan. Tahlillarda ICD-10 tizimidagi I20–I25 guruhiga kiruvchi ishemik yurak kasalliklari asos qilib olingan.
Asosiy sabablar
Mutaxassislar yurak xastaliklaridan o‘lim darajasining yuqoriligini bir qator omillar bilan bog‘laydi. Ular orasida noto‘g‘ri ovqatlanish, yog‘li va og‘ir taomlarga moyillik, meva-sabzavotlar iste’molining kamligi alohida ta’kidlanadi. Shuningdek, iqlim sharoiti, kamharakat turmush tarzi va kundalik stress darajasining yuqoriligi ham salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shu bilan birga, ayrim davlatlar profilaktika va sog‘lom turmush tarzi orqali yurak qon-tomir kasalliklaridan o‘limni keskin kamaytirishga erishgan. Eng past ko‘rsatkichlar Ispaniya, Isroil, Yaponiya, Fransiya va Janubiy Koreyada qayd etilgan.
