Ўзбекистон ун экспорти бўйича Қозоғистонни ортда қолдирди
Ўзбекистон дон ва ун экспортини йиллик ҳисобда 40 фоиздан ортиққа ошириб, Қозоғистонни асосий экспортчи ролидан туширяпти. Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, бу тенденция икки мамлакат ўртасидаги фарқни яққол кўрсатади.
2025 йилда Ўзбекистон, асосан Қозоғистон донидан ишлаб чиқариладиган буғдой уни экспортини сезиларли даражада оширди ва мазкур маҳсулот бўйича жаҳон экспортчилари рейтингида етакчи ўринларга яқинлашди. Бу ҳақда Қозоғистон Донни қайта ишловчилар уюшмаси муассислари кенгаши раҳбари Евгений Ган маълум қилди.
«Аллақачон айтиш мумкинки, 2025 йилда Ўзбекистон Қозоғистон донидан ишлаб чиқарилган буғдой уни экспортини кескин оширди. Ва жаҳон ун экспортчилари рейтингида етакчи ўринларга (иккинчи ўринга) чиқади, Қозоғистонни ортда қолдиради. Бу эса, албатта, биз учун қувонарли ҳолат эмас», – деди Евгений Ган.
Маълумот учун, 2024 йилги рейтингда Ўзбекистон 321 млн долларлик 1 млн 116 минг 150 тонна билан 5-ўринда бўлган. Етакчилик эса Туркия, Германия, Қозоғистон ва Мисрда бўлган.
Евгений Ганнинг сўзларига кўра, асосий омил Қозоғистон буғдойининг Ўзбекистонга етказиб бериш ҳажми кескин ошгани бўлган. 2025 йилда Қозоғистон Ўзбекистонга 5 млн тоннадан ортиқ дон экспорт қилган, бу эса ўтган йилга нисбатан қарийб 50 фоизга кўп. Шу билан бирга, Қозоғистон унининг Ўзбекистон бозорига етказиб берилиши, аксинча, қисқарган, чунки мамлакат ички қайта ишлаш қувватларини фаол равишда кенгайтирмоқда.
Умуман олганда, 2025 йилда Қозоғистон 9 млн тоннадан ортиқ буғдой экспорт қилган – бу 2024 йил кўрсаткичидан бир ярим баробар кўп. Бироқ ун экспорти фақат озгина ўсиб, 1,93 млн тоннага етган. Марказий Осиёнинг асосий бозорларида, хусусан, Ўзбекистон ва Афғонистонда етказиб бериш ҳажмлари ҳатто камайган.
Шу билан бирга, Ўзбекистон дон ва ун экспортини йиллик ҳисобда 40 фоиздан ортиқка оширган. Мутахассислар буни давлат сиёсати билан изоҳламоқда: мамлакатда буғдой экспортига божлар жорий этилган бўлиб, бу хомашёни хорижга сотишни чеклайди ва ички қайта ишлашни рағбатлантиради.
Натижада Ўзбекистон жаҳон ун бозорида ўз позицияларини тез суръатда мустаҳкамламоқда ва амалда Қозоғистонни асосий экспортчи ролидан сиқиб чиқармоқда. Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, бу тенденция икки мамлакат ўртасидаги фарқни яққол кўрсатади: бири қайта ишлаш ва қўшилган қийматга эътибор қаратаётган бўлса, иккинчиси тобора кўпроқ хомашё экспортига таяняпти.
Ўзбекистон Миллий статистика қўмитасининг 2026 йил 21 январ куни эълон қилинган 2025 йил январ-декабр ойлари учун Ўзбекистон Республикаси ташқи савдо айланмаси бўйича пресс-релизида келтирилишича, мамлакат ҳисобот даврида 558,5 млн долларлик донли экинлар ва улардан тайёрланган маҳсулотларни экспорт қилган, ўсиш суръати 40 фоизни ташкил этган. Айнан шу даврда Ўзбекистонга донли экинлар ва улардан тайёрланган маҳсулотларнинг импорти 15,2 фоизга ўсиб, 1 млрд 58,9 млн долларга етган.
