Seutada migratsiya inqirozi: Minglab marokashliklar Ispaniyaga qochib o‘tdi

Mahalliy hukumat ma’lumotlariga ko‘ra, 31-iyul, juma kuni tongga qadar Seuta hududiga 60 ming nafar Marokash fuqarosi kirgan. Ularning aksariyati havo bilan to‘ldiriladigan ballonlar, matraslar va boshqa qo‘lbola vositalardan foydalanib, chegarani suzib o‘tgan bo‘lsa, qolganlari quruqlik orqali chegarani buzib kirgan.

Vaziyatni Fuqarolik gvardiyasi, politsiya va armiya o‘z nazoratiga olishga urinmoqda. Seutada joylashgan Ispaniya xorijiy legioni bo‘linmalari esa ko‘chalarga zirhli texnikalarini olib chiqqan.

Seuta chegaralari buzib o‘tildi

Ispaniya Ichki ishlar vazirligining «DW» nashriga ma’lum qilishicha, mamlakat hududiga yopirilib kirgan marokashliklarning asosiy qismini 30 yoshgacha bo‘lgan yigitlar tashkil etadi.

Shu bilan birga, ular orasida ayollar va o‘smirlar ham bor. IIV vakilining so‘zlariga ko‘ra, garchi ularning yarmidan ko‘pi — aniqrog‘i, 37,7 ming kishi juma kunining o‘zidayoq quruqlik orqali Marokashga qaytib ketgan bo‘lsa-da, muhojirlar oqimi to‘xtamagan.

Qolganlar esa shahar bo‘ylab tarqalib ketgan yoki xorijliklarni vaqtincha saqlash markazi oldida ulkan navbat hosil qilgan. Mazkur markaz allaqachon to‘lib-toshgan: sig‘imi atigi 500 o‘ringa mo‘ljallanganiga qaramay, u yerda hozirgacha mingdan ortiq odam ro‘yxatga olingan.

«Voyaga yetmaganlarni joylashtirish borasida ham vaziyat yaxshi emas », — deya so‘zida davom etadi IIV vakili.

Bolalarni qabul qilish markazlari to‘lib ketgani sababli, hozirda yana ikkita shunday muassasani ochish ustida ish olib borilmoqda.

Ispaniya huquq-tartibot idoralari esa chegarani buzib o‘tganlarni majburan chiqarib yuborishga shoshilmayapti. Chunki bu masala Marokash hukumati bilan birgalikda, siyosiy yo‘l orqali hal etilishi kerak.

Nega marokashliklar Ispaniyaga qochmoqda?

«DW» nashri suhbatlashgan asli marokashlik muhojirlar oilasida tug‘ilgan Mansur ayni paytda Ispaniya fuqarosi hisoblanadi. Suhbatdoshning ta’kidlashicha, uning ko‘plab qarindoshlari yashaydigan Marokashda «ish topish o‘ta mushkul, maoshlar esa juda past». Shu bilan birga, odamlar Ispaniya va Yevropaning boshqa davlatlarida turmush darajasi ancha yuqori ekanini yaxshi biladi.

Buning ustiga, yaqinda Ispaniyada noqonuniy yashab kelgan ko‘plab xorijliklar ishlash yoki ishsizlik nafaqasi olish huquqini qo‘lga kiritgan. «Albatta, bu holat ham odamlarni Ispaniyaga yo‘l olishga undamoqda», — deb hisoblaydi u.

Ayni paytda Ispaniya va xalqaro matbuotda Seutaga yopirilib kelayotganlar uchun asosiy turtki bo‘lgan yana bir omil muhokama qilinmoqda. Yaqinda Ispaniya Oliy sudi yarimanklavga suzib kelgan shaxslarni avtomatik ravishda, ya’ni sud qarorisiz mamlakatdan chiqarib yuborish (deportatsiya qilish) mumkin emasligi haqida qaror chiqardi. Aynan mazkur qaror muhojirlar oqimining keskin oshishiga xizmat qilgan, degan fikrlar paydo bo‘ldi.

Odatda, Ispaniya sudlarida ishlarni ko‘rib chiqish jarayoni juda uzoq cho‘ziladi. Bu esa mamlakatga noqonuniy kirib kelgan xorijlik fuqaroga odil sudlovdan yashirinish yoki yakunda sud qarorini o‘z foydasiga hal qilish uchun turli bahonalar (masalan, o‘zini vatanida siyosiy, diniy qarashlari yoxud jinsiy oriyentatsiyasi tufayli ta’qib qurboni bo‘lgan deb e’lon qilish) topishga imkon beradi.

Ispaniya Oliy sudining qarori

Madridlik advokat Xosefina Martin «DW» nashri bilan suhbatda Oliy sud 2026 yilning iyun oyi oxirida haqiqatan ham shunday qaror chiqarganini tasdiqlagan. Uning tushuntirishicha, mazkur qaror 2023 yilda Marokashdan Seutaga o‘tgan va hech qanday sud muhokamasisiz Ispaniya hududidan majburan chiqarib yuborilgan bir Jazoir fuqarosining da’vo arizasi asosida qabul qilingan. Aniqrog‘i, sud o‘z qarori bilan 2000 yildan beri amalda bo‘lgan qonun normasini qayta mustahkamlab qo‘ygan.

«Qonunda faqat quruqlikdagi chegarani noqonuniy kesib o‘tgan shaxslargina zudlik bilan chiqarib yuborilishi belgilangan», — deydi advokat.

Buning ustiga, bunday keskin chora hamma vaqt ham qo‘llanilavermaydi. U faqatgina «muayyan holatlarda», masalan, «kuch ishlatgan holda chegarani ommaviy ravishda buzib o‘tish» kuzatilgandagina amalga oshiriladi.

Shu bilan birga, Xosefina Martin hozirgi migrantlar oqimiga aynan shu sud ishi asosiy sabab bo‘lganiga shubha bilan qarashini bildirgan.

 «Ispaniyaning o‘zida ham faqat cheklangan doiradagi odamlar biladigan jazoirlikning da’vosi bo‘yicha sud muhokamasi hozirgi voqealarda hal qiluvchi omil bo‘lishi mumkin edi, deb o‘ylamayman», — degan advokat.

Seuta voqealarining siyosiy konteksti

«DW» nashri Seuta atrofidagi vaziyatga izoh so‘rab murojaat qilgan Madrid universitetining siyosatshunoslik professori Alonso Duarte ham Oliy sud qarorining ta’siriga shubha bilan qaragan. Marokashdagi siyosiy muhitni yaxshi biladigan ekspert hozirgi voqealar «o‘z-o‘zidan yuz bermaganini» ta’kidlaydi. U «o‘z ona tilida zo‘rg‘a o‘qiy oladigan mahalliy yoshlar» Ispaniya Oliy sudi qarorlarini tahlil qilib chiqqan, degan fikrni aqlga sig‘maydigan holat deb hisoblagan.

«Gap butunlay boshqa narsada, aniqrog‘i — siyosatda», — deydi Duarte.

Uning ta’kidlashicha, ayrim marokashlik millatchilar anchadan beri Ispaniya yarimanklaviga hududiy da’vo qilib, vaqt-vaqti bilan bu yo‘nalishda turli harakatlarni amalga oshirgan.

Professorning fikricha, mahalliy yoshlar orasida «chegarani osonlikcha kesib o‘tish, rasmiylardan yordam olish va Ispaniyada qolib ketish» mumkinligi haqida yolg‘on mish-mishlar tarqatish orqali mazkur ommaviy bosqin ataylab uюштирилgaн bo‘lishi mumkin. Бuнdaй urinish 2021 yilda, 15 ming nafar marokashlik Seutadagi chegarani noqonuniy kesib o‘tgan paytda ham kuzatilgan.

Shu bilan birga, Alonso Duarte «Marokash hukumatining o‘z fuqarolari ommaviy ravishda Ispaniyaga qochib o‘tayotganiga nisbatan o‘ta sust munosabati»ga alohida e’tibor qaratgan.

«Shunday taassurot uyg‘onmoqdaki, Rabot Seutada sodir bo‘layotgan voqealarga kam e’tibor qaratmoqda va hatto Ispaniya bilan chegaraga qo‘shimcha politsiya kuchlarini ham yubormagan», — deydi u.

Biroq Ispaniya ichki ishlar vaziri Fernando Grande Marlaskaning so‘zlariga ko‘ra, «Marokash tomoni vaziyatni barqarorlashtirish yo‘lida Ispaniya bilan hamkorlik qilishga tayyor».

Mojaro qanday yakun topishi mumkin?

«Katta ehtimol bilan, mazkur mojaro ham 2021 yilgi voqealar singari hech qanday jiddiy natijasiz yakun topadi. Muhojirlarning bir qismi Marokashga o‘z ixtiyori bilan qaytadi, kimdir majburan deportatsiya qilinadi, yana boshqalari esa, shubhasiz, shu yerda qoladi — Seutada yashovchi qarindoshlarinikidan yoki shahar ijtimoiy xizmatlaridan boshpana topadi», — deb hisoblaydi ekspert.