Logo

Европа Иттифоқи ва Буюк Британия «Brexit»дан 10 йил ўтиб муносабатларни қайта тиклашга келишиб олди

Bugun 12:304 daqiqa

Томонлар озиқ-овқат савдоси, ёшлар миграцияси ва углерод бозори бўйича келишувларга эришди. Янги келишув Британия иқтисодиётига йилига 17 млрд фунтгача фойда келтириши мумкин.

Европа Иттифоқи ва Буюк Британия «Brexit»дан 10 йил ўтиб муносабатларни қайта тиклашга келишиб олди © Foto: Reuters

2026 йил 20 ноябр куни Брюсселда Буюк Британия ва Европа Иттифоқи ўртасида муносабатларни қайта тиклашга қаратилган муҳим келишувлар эълон қилинди. «Brexit»дан қарийб ўн йил ўтиб, томонлар озиқ-овқат маҳсулотлари савдосидаги чекловларни камайтириш, ёшлар учун ўзаро ишлаш ва ўқиш имкониятларини кенгайтириш ҳамда углерод савдоси тизимларини бирлаштириш бўйича музокараларни якунлади.

Британия бош вазири Энди Бёрнхэм, Европа комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйен ва Европа кенгаши президенти Антониу Кошта иштирокида ўтказилган саммитда янги келишувлар икки томон иқтисодиёти ва аҳолиси учун манфаатли бўлиши таъкидланди.

Британия ҳукумати баҳолашига кўра, келишувлар пакети 2040 йилга бориб мамлакат ялпи ички маҳсулотига 0,5 фоизгача қўшимча ҳисса қўшиши, бу эса йилига тахминан 17 млрд фунт стерлингга тенг бўлиши мумкин.

Бироқ бу «Brexit»дан олдинги ягона бозор ёки эркин ҳаракатланиш тизимига қайтишни англатмайди. Келишувлар айрим соҳалардаги иқтисодий тўсиқларни камайтириш ва ҳамкорликни кенгайтиришга қаратилган.

«Brexit»дан кейинги ўн йиллик муносабатлар

Буюк Британия 2016 йил 23 июнда ўтказилган референдумдан кейин Европа Иттифоқидан чиқиш жараёнини бошлаган. Мамлакат 2020 йил 31 январда расман иттифоқни тарк этган, ўша йилнинг 31 декабрида эса ўтиш даври якунланган.

Шундан кейин икки томон ўртасида товарлар савдоси, божхона расмиятчилиги, меҳнат миграцияси ва қатор бошқа соҳаларда янги тартиблар жорий қилинди.

«Brexit»дан кейин Британия Европа ягона бозори ва божхона иттифоқидан чиқди. Натижада товарларнинг чегарадан ўтиши учун қўшимча сертификатлар, ҳужжатлар ва текширувлар талаб қилина бошлади.

Британия ҳукумати маълумотларига кўра, мамлакатнинг Европа Иттифоқига қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат маҳсулотлари экспорти 2019 йилдан бери 32,5 фоизга камайган. Бу жараёнда экспортчилар учун қўшимча маъмурий харажатлар ва чегаралардаги текширувлар муҳим омиллардан бири бўлган.

2025 йил 19 майда ўтказилган биринчи Британия–ЕИ саммитида томонлар стратегик ҳамкорликни кучайтириш бўйича келишувга эришган эди. 2026 йил 20 ноябрдаги иккинчи саммит эса ушбу ҳамкорликни аниқ иқтисодий ва ҳуқуқий механизмлар билан тўлдиришга қаратилди.

Озиқ-овқат савдосидаги чекловлар камаяди

Келишувнинг иқтисодий жиҳатдан энг муҳим қисмларидан бири санитария ва фитосанитария талабларини мувофиқлаштиришдир. Бу тартиб озиқ-овқат, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, ўсимликлар ва ҳайвонларнинг Британия ҳамда Европа Иттифоқи ўртасида эркинроқ ҳаракатланишини таъминлашга қаратилган.

«Brexit»дан кейин Британиядан Европа бозорига экспорт қилинадиган гўшт, сут маҳсулотлари, балиқ ва ўсимликлар учун қўшимча санитария сертификатлари ҳамда чегара текширувлари талаб қилинган.

Янги келишувга кўра, кўплаб маҳсулотлар учун экспорт соғлиқ сертификатлари ва фитосанитария ҳужжатларини олиш зарурати бекор қилинади. Шунингдек, сут, балиқ ва гўшт маҳсулотларига нисбатан вақт талаб қиладиган чегара текширувлари қисқартирилади.

Британия ҳукумати ҳисоб-китобларига кўра, янги тартиб тадбиркорларнинг ҳар бир экспорт соғлиқ сертификати учун 200 фунтгача, фитосанитария сертификати учун эса 25 фунтгача харажатини тежаши мумкин.

Келишувнинг яна бир жиҳати — «Brexit»дан кейин Европа бозорига кириши қийинлашган айрим Британия маҳсулотлари учун имкониятлар қайта очилади. Улар қаторига янги тайёрланган колбаса, бургерлар учун гўшт маҳсулотлари, уруғлик картошка ва айрим денгиз маҳсулотлари киради.

Томонлар умумий санитария ва фитосанитария ҳудудини ташкил этишга келишган. Бу Британия қоидаларини Европа Иттифоқи стандартларига мувофиқлаштиришни назарда тутади.

Ушбу келишув 2028 йил 1 мартдан кучга кириши режалаштирилган.

Британия ҳукумати ушбу келишув 2040 йилга келиб мамлакат иқтисодиётига йилига 5,1 млрд фунтгача қўшимча ҳисса қўшиши мумкинлигини баҳолаган.

Қайси масалалар бўйича келишувга эришилмади?

Саммитдаги учта асосий йўналиш бўйича музокаралар якунланган бўлса-да, Британия ва Европа Иттифоқи ўртасида айрим муҳим масалалар очиқ қолди.

Улардан бири — Европа Иттифоқи фуқароларининг Британия университетларида ўқиши учун тўланадиган контракт нархи.

«Brexit»дан олдин Европа Иттифоқи фуқаролари Британия университетларида маҳаллий талабалар билан бир хил контракт тўловларини амалга ошириш имкониятига эга эди. Британия иттифоқдан чиққач, улар хорижий талабалар тоифасига ўтказилди ва кўп ҳолларда юқорироқ контракт тўловларини тўлашга мажбур бўлди.

Европа Иттифоқи ушбу талабаларга Британия фуқаролари учун белгиланган «home fee» тарифини қайтаришни истамоқда. Лондон эса хорижий талабалар учун тўловларни сезиларли даражада камайтиришни таклиф қилмоқда.

Reuters маълумотига кўра, Британиядаги 24 та етакчи тадқиқот университетини бирлаштирган Russell Group Европа талабаларига маҳаллий тарифларни бериш университетларга 570 млн фунтгача харажат олиб келиши мумкинлигини айтган.

Томонлар бу масала бўйича олти ой ичида алоҳида келишувга эришишга ҳаракат қилади.

Бундан ташқари, Британиянинг Европа Иттифоқидаги «Made in Europe» саноат имтиёзларидан фойдаланиш истаги ҳам тўлиқ ҳал этилмаган. Бу масала айниқса автомобил ишлаб чиқариш ва Хитой электромобилларига нисбатан савдо сиёсати билан боғлиқ.

Бу «Brexit»нинг бекор қилиниши деганими?

Янги келишувлар Британия ва Европа Иттифоқи муносабатларининг яқинлашаётганини кўрсатса-да, мамлакатнинг иттифоққа қайта аъзо бўлишини англатмайди.

Британия ягона бозор ва божхона иттифоқига қайтиш ёки Европа Иттифоқи фуқаролари учун тўлиқ эркин ҳаракатланиш тизимини тиклаш бўйича қарор қабул қилмаган.

Британия бош вазири Энди Бёрнхэм келгусида Европа билан муносабатларнинг барча вариантларини муҳокама қилиш мумкинлигини айтган. Бироқ «Brexit»ни бекор қилиш ёки Европа Иттифоқига қайта кириш яқин кунларда амалга ошириладиган жараён сифатида кўрилмаяпти.

Мамлакатдаги «Brexit» тарафдорлари эса янги келишувларни танқид қилмоқда. Reform UK партияси раҳбари Найжел Фараж Бёрнхэмнинг ёндашувини соддалик деб баҳолаб, Европа Иттифоқи Британияга ўз шартларини ўтказаётганини билдирган.

Teglar

Mavzuga oid