Pul qimmatlashmoqda: O‘zbekistonda kredit stavkalari ketma-ket uchinchi oy o‘smoqda

Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda milliy valutadagi kreditlar bo‘yicha stavkalar ketma-ket uchinchi oy davomida ko‘tarilmoqda. Yanvar oyida mikroqarzlar bo‘yicha o‘rtacha nominal stavka (imtiyozli kreditlarni hisobga olgan holda) 21,8 foizga yetdi. Bu 2025 yil fevralidan buyon qayd etilgan eng yuqori ko‘rsatkichdir. Bir yilgacha bo‘lgan qisqa muddatli kreditlar yillik 21,6 foizdan taklif etilmoqda, bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1 foizga yuqori. Uzoq muddatli kreditlar stavkasi esa 21,8 foizni tashkil etdi.

Jismoniy shaxslar uchun o‘rtacha stavka 21,2 foizgacha pasaygan bo‘lsa-da, qisqa muddatli zayomlar hamon qimmat — yillik 27,2 foiz. Yuridik shaxslar uchun esa mablag‘lar narxi 22,2 foizgacha ko‘tarildi.

Inflyatsion kutilmalarni hisobga olgan holda real foiz stavkalari aholi uchun 9 foizni, biznes uchun esa 10,3 foizni tashkil etmoqda. Bu ko‘rsatkich bir yil davomida tadbirkorlar uchun 2,7 foizga o‘sgani pul-kredit sharoitlari qat’iylashayotganidan dalolat beradi.

Tijorat kreditlari segmentida ham o‘sish kuzatilib, yanvar yakunida o‘rtacha stavka 22,8 foizga yetdi. Bozor shartlarida aholiga beriladigan qisqa muddatli kreditlar 28,3 foizgacha chiqqan bo‘lsa, korporativ mijozlar uchun uzoq muddatli mablag‘lar 24 foizgacha qimmatlashdi. Ushbi tendensiya banklarning xavf-xatarlarni baholashi va resurs bazasi narxi oshgani bilan izohlanadi.

Imtiyozli va valutadagi kreditlar

Imtiyozli kreditlash segmentida ham stavkalarning ko‘tarilishi kuzatildi: o‘rtacha ko‘rsatkich 11,6 foizga yetdi, bu dekabr oyidagidan 1,4 foizga ko‘pdir. Aholi uchun imtiyozli mablag‘lar 11,9 foiz, biznes uchun esa 11,3 foiz stavkada taqdim etilmoqda. Real ifodada imtiyozli qarzlar bo‘yicha stavkalar ko‘p yillik maksimal darajaga chiqdi: jismoniy shaxslar uchun 0,6 foiz va yuridik shaxslar uchun 0,5 foiz. Bu davlat dasturlari doirasidagi kreditlarning ham asta-sekin bozor shartlariga yaqinlashayotganini anglatadi.

Xorijiy valutadagi kreditlar bo‘yicha stavkalar dekabr oyidagi 10 foiz darajasida o‘zgarishsiz qoldi. Bu o‘tgan yilning yanvariga nisbatan 0,2 foizga pastdir. Qisqa muddatli valuta qarzlari 9,6 foizgacha arzonlashib, oktabrdan buyon eng past darajaga tushdi. Biroq uzoq muddatli valuta kreditlari 10,1 foizgacha ko‘tarilgan. Valutadagi mablag‘lar hamon so‘mli kreditlarga qaraganda ancha arzonligicha qolmoqda.

Inflyatsion bosim va Markaziy bankning ehtiyotkorona siyosati pul bozoridagi likvidlik narxiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Real stavkalarning oshishi iqtisodiyotda iste’mol va investitsion faollikni jilovlashga xizmat qiladi. Biznes vakillari uchun kredit resurslarining qimmatlashishi ishlab chiqarish tannarxiga va yangi loyihalarning rentabelligiga ta’sir o‘tkazishi mumkin.

Oqibatlar va istiqbollar

Markaziy bank pul-kredit sharoitlarini qattiq saqlab turish orqali inflatsiyani maqsadli ko‘rsatkichlarga tushirishni ko‘zlamoqda. Tijorat banklari o‘rtasidagi raqobat esa chakana kreditlashda stavkalarning haddan tashqari yuqorilab ketmasligini ta’minlab turibdi. Kredit stavkalarining ketma-ket uchinchi oy o‘sishi tijorat banklarining yuqori stavkali depozitlarni jalb qilayotgani bilan ham bog‘liq.

Agar inflyatsion kutilmalar pasaysa, banklar o‘z foiz siyosatini qayta ko‘rib chiqishlari mumkin. Hozircha esa qarz oluvchilar uchun «qimmat pul» davri davom etmoqda. Pul bozoridagi bunday qattiqqo‘llik iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan strategik qadamdir.