Qozog‘iston yangi aloqa sun’iy yo‘ldoshi uchun 22 million dollardan ortiq mablag‘ ajratdi

Qozog‘iston hukumati mamlakatning sun’iy yo‘ldosh tizimini yangilashni boshladi. Shu maqsadda KazSat-3R nomli yangi aloqa sun’iy yo‘ldoshini yaratish uchun 22,3 million dollar mablag‘ ajratildi.

U 2029-yilda xizmat muddati tugaydigan KazSat-3 sun’iy yo‘ldoshining o‘rnini egallashi rejalashtirilgan. Bundan tashqari, hukumat Yer yuzini kuzatuvchi sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘ini kengaytirish, sun’iy yo‘ldoshlarni mamlakatning o‘zida ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish hamda Boyqo‘ng‘ir kosmodromi orqali tijorat raketa uchirish xizmatlarini rivojlantirish ustida ishlamoqda.

Qozog‘istonning sun’iy yo‘ldosh tizimi qanday ishlaydi?

Hozirda Qozog‘istonning milliy sun’iy yo‘ldosh aloqa tizimi KazSat-2 va KazSat-3 sun’iy yo‘ldoshlari hamda Oqko‘l va Ko‘kterekdagi ikkita boshqaruv markazidan iborat. Ushbu tizim Qozog‘iston, Markaziy Osiyo va Rossiyaning ayrim hududlarida televideniye va radioeshittirish, ma’lumot uzatish, telefon aloqasi hamda internet xizmatlarini ta’minlaydi.

KazSat-3’ni almashtirish zaruratining asosiy sabablaridan biri uning xizmat muddati yakunlanayotganidir. Bundan tashqari, 2023-yilda sun’iy yo‘ldoshning elektr ta’minoti tizimida nosozlik yuz berib, u vaqtincha ishlamay qolgan edi. Bu holat sun’iy yo‘ldosh televideniyesi uzilishiga sabab bo‘lib, Qozog‘istonning o‘z orbital infratuzilmasiga qanchalik bog‘liq ekanini ko‘rsatdi.

2025-yilning may oyida Senatning Xalqaro aloqalar, mudofaa va xavfsizlik qo‘mitasi raisi Andrey Lukin KazSat-3R loyihasini amalga oshirish uchun 40,2 milliard tenge (taxminan 86 million dollar) davlat mablag‘i talab qilinishi mumkinligini aytgan edi. U, shuningdek, davlat xaridlari qoidalari xorijiy sun’iy yo‘ldosh ishlab chiqaruvchilarining ishtirokini cheklashi mumkinligini bildirib, loyihani alohida tartib asosida amalga oshirishni taklif qilgan.

Hukumat ma’lumotiga ko‘ra, KazSat tizimidan 19 ta telekommunikatsiya operatori foydalanadi. U 2 milliondan ortiq abonentga televideniye xizmatlarini ko‘rsatadi. Bundan tashqari, tizim radioeshittirish, ma’lumot uzatish, mobil aloqa va internet xizmatlarini ham ta’minlaydi. Ayniqsa, yerusti aloqa infratuzilmasini qurish qiyin bo‘lgan chekka hududlarda bu tizim muhim ahamiyatga ega.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda Qozog‘iston aholisining 99 foizi yuqori tezlikdagi internetdan foydalanish imkoniyatiga ega. Milliy statistika byurosi ma’lumotiga ko‘ra, 2026-yil 1-iyun holatiga mamlakat aholisi 20,5 million kishini tashkil etgan.

Yangi kosmik loyihalar va Bayterek dasturi

Yangi aloqa sun’iy yo‘ldoshi Qozog‘iston milliy kosmik dasturining bir qismidir. Mamlakat 2027-yilda KazEOSat-2 o‘rniga uchta KazEOSat-MR Yer kuzatuvchi sun’iy yo‘ldoshini uchirishni rejalashtirmoqda. 2029–2030-yillarda yana uchta sun’iy yo‘ldosh orbitaga chiqariladi va natijada bunday sun’iy yo‘ldoshlar soni oltitaga yetadi. Qozog‘iston o‘zining raketa uchirish infratuzilmasini ham rivojlantirmoqda. Rossiya bilan hamkorlikda amalga oshirilayotgan Bayterek loyihasi doirasida Boyqo‘ng‘ir kosmodromidagi uchirish majmuasi Soyuz-5 raketasi uchun modernizatsiya qilindi. 2026-yil 30-aprel kuni ilk sinov uchirilishi muvaffaqiyatli o‘tkazildi.

Hukumatning ta’kidlashicha, bu sinov majmuaning to‘liq ishga tayyorligini tasdiqladi. Soyuz-5 raketasining tijorat uchirilishi raketa konfiguratsiyasi va qo‘shimcha bosqichiga qarab 50–60 million dollar turadi. Taqqoslash uchun, SpaceX Falcon 9 raketasining tijorat uchirilishi taxminan 67 million dollarga baholanadi. Qozog‘iston rasmiylari bunday narx siyosati xalqaro raketa uchirish xizmatlari bozorida raqobatbardosh bo‘lishga yordam beradi, deb hisoblamoqda.

Qozog‘iston sun’iy yo‘ldosh eksport bozoriga chiqmoqchi

Qozog‘iston sun’iy yo‘ldosh eksportini ham istiqbolli yo‘nalish sifatida ko‘rmoqda. Mahalliy kompaniyalar Kongo, Mo‘g‘uliston va Nigeriya uchun sun’iy yo‘ldosh ishlab chiqarish loyihalarini o‘rganmoqda. Ushbu loyihalarning umumiy qiymati taxminan 75 million dollarga baholanmoqda.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Xalqaro valuta jamg‘armasi Qozog‘istonni YIM o‘sishi bo‘yicha kuchli davlatlar qatoriga kiritgandi.