Xitoy mart oxirigacha yonilg‘i eksport qilishni taqiqladi

Xitoy dizel yonilg‘isi, benzin va aviatsiya yonilg‘isini eksport qilishga vaqtinchalik taqiq kiritdi, bu esa Osiyoda yonilg‘i tanqisligini kuchaytirishi va mintaqadagi sanoat va transport xaridorlari uchun narxlarning oshishiga olib kelishi mumkin. Bu xaridorlar allaqachon Yaqin Sharqdagi qurolli mojarolar va global omillar tufayli yetkazib berish qisqarishi bilan to‘qnashib kelmoqda, deb yozadi «Reuters».

Odatda yonilg‘ini Osiyoga yetkazib bergan Fors ko‘rfazi mamlakatlaridagi bir nechta neft qayta ishlash zavodlari qurolli harakatlar va muhim dengiz yo‘lidagi transport aloqasining buzilishi tufayli faoliyatini to‘xtatgani sababli osiyolik qayta ishlovchilar neft xomashyosining maqobil manbalarini izlagan edi.

Neft importi bo‘yicha dunyo yetakchisi bo‘lgan Xitoy o‘tgan hafta mart oxirigacha yonilg‘i eksport qilishni taqiqladi. Bu ichki tanqislikni oldini olish maqsadida qilindi. O‘tgan yilda eksport hajmlari taxminan 22 milliard dollarga qisqargan edi.

Mintaqaviy bozorlar va asosiy xaridorlar uchun oqibatlari

Avstraliya, Bangladesh va Filippin eng ko‘p Xitoydan yonilg‘i yetkazib berishga bog‘liq bo‘lib, o‘z ehtiyojlarini qondirish uchun muqobil manbalarni izlashga majbur bo‘ladi.

Xitoy hali ham Janubiy Koreya, Hindiston va Singapurdan keyin Osiyoda «tozalangan» yonilg‘i eksportchilari orasida to‘rtinchi o‘rinni egallaydi, bir vaqtning o‘zida u dunyo neft qayta ishlash bozorida katta ishtirokchi va talab hamda marjaga qarab moslashuvchan yetkazib beruvchi sifatida qolmoqda.

Pekin uzoq vaqt davomida yonilg‘i eksportini kvotalar orqali tartibga solgan, lekin to‘g‘ridan to‘g‘ri taqiq yangi qiyinchilikni yuzaga keltiradi: narxlar allaqachon o‘smoqda va bozor yangi yo‘llar va muqobil manbalarni izlamoqda.

Tahlilchilar nima deydi?

«Qolgan osiyolik eksportchilar Xitoyning mintaqaviy moslashuvchan yetkazib beruvchi sifatidagi rolini to‘liq qoplash uchun yetarli zaxira hajmlariga ega emas», – deydi «Kpler» tahlilchisi Zamir Yusof.

Tahlilchilarning ta’kidlashicha, mintaqada yonilg‘i narxlarining o‘sishi yaqin vaqtlarda ham davom etishi mumkin, chunki bozor yuklarni qayta yo‘naltirish va imkoni bor joylarda talabni qisqartirish orqali yangi sharoitlarga moslashmoqda.

«Hindistondan transport yonilg‘isi eksportining katta qismi G‘arb o‘rniga Osiyoga, xususan Yevropa va Amerika o‘rniga, yo‘naltiriladi», – deydi «Vortexa»ning Osiyo-Tinch okeani bo‘yicha tahlil rahbari Ivan Matyuz.

Uzoq muddatda bu holat ayrim mamlakatlar uchun yonilg‘iga kirish imkoniyatining sezilarli kamayishiga va yetkazib berish yo‘nalishlarini qayta ko‘rib chiqishga olib kelishi mumkin. Bunda ichki zaxiralarga tayanish va importni diversifikatsiya qilishga urg‘u beriladi.

Ayrim davlatlar allaqachon boshqa manbalardan yonilg‘i importini oshirishni prognoz qilmoqda, ammo rejalashtirilgan cheklovlar ta’sirini qoplash oson bo‘lmaydi, ayniqsa avval Xitoy yonilg‘i bozoriga bog‘liq bo‘lganlar uchun.

Shu bilan birga, jahon bo‘ylab yetkazib beruvchilar va qayta ishlovchilar yangi bozor sharoitiga moslashishi mumkin: narxlarning o‘sishi talabni qisqartirishga yoki hajmlarni qayta taqsimlashga turtki beradi, shuningdek, zaxiralarni oshirish va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish dasturlarini faollashtiradi.

Kutilishicha, dizel, benzin va aviakerosin bo‘yicha mintaqaviy narxlar yaqin haftalarda bosim ostida qoladi va jahon bozorlaridagi vaziyat hamda yirik eksportchilar harakatlariga qarab o‘zgarib turishi mumkin.