Хитой ёки Америка: дунё энг кўп қайси давлат билан савдо қилади?

Йигирма беш йил аввал АҚШ дунёдаги асосий савдо қудрати эди. Бугун эса Хитой товар савдоси бўйича дунёнинг аксарият мамлакатлари учун Американи ортда қолдириб, энг йирик савдо ҳамкорига айланди.
Ушбу харита мамлакатлар 2000 ва 2025-йилларда АҚШ ёки Хитой билан кўпроқ савдо қилганини таққослайди. Ҳисоб-китоблар Халқаро валюта жамғармасининг «Direction of Trade Statistics» маълумотлари асосида, импорт ва экспортнинг умумий ҳажмига кўра тузилган.

Хитойнинг юксалиши унинг дунёнинг ишлаб чиқариш марказига айланиши ҳамда нефт, мис, темир рудаси ва соя каби хомашёларга бўлган улкан талабининг ортиши билан боғлиқ.

Америка глобал савдода ҳукмрон бўлган давр

АҚШ XXI асрни жуда кучли позицияда бошлади. Совуқ уруш тугагач, либерал демократия ва очиқ бозорлар собиқ Совет ҳудудларида кенгайиб бораётган, глобал савдо эса асосан Америка истеъмол бозори атрофида шаклланган эди.

2000-йилда атиги 33 та мамлакат Хитой билан АҚШга нисбатан кўпроқ савдо қиларди. Уларнинг аксарияти Қозоғистон, Муғулистон, Мянма ва Ветнам каби Хитой қўшнилари эди. Бошқалари эса Вашингтон билан муносабатлари ёмон ёки умуман мавжуд бўлмаган давлатлар – Куба, Эрон, Ливия ва Шимолий Корея эди.
2000-йиллар давомида Хитой жаҳон иқтисодиётига янада очилди. Бу жараён 2001-йилда мамлакатнинг Жаҳон савдо ташкилотига қўшилиши билан тезлашди. Ички иқтисодий ислоҳотлар билан бирга, ЖСТ аъзолиги Хитойнинг глобал ишлаб чиқариш марказига айланишини жадаллаштирди.

Кейинги йилларда Хитой Бразилия ва Россия каби йирик ривожланаётган иқтисодиётларнинг асосий савдо ҳамкорига айланди. Арзон ишлаб чиқариш экспортни кучайтирди, стратегик хомашёларга бўлган талаб эса ривожланаётган мамлакатлар иқтисодиёти ўсишини рағбатлантирди.

Хомашё буми ва ишлаб чиқариш қудрати

2000-йиллар ва 2010-йиллар бошидаги хомашё буми Хитойнинг жаҳон иқтисодиётидаги марказий ролини янада мустаҳкамлади. 2012-йилга келиб у дунёнинг иккинчи йирик иқтисодиётига айланди ва кўплаб савдо ҳамкорларининг иқтисодий ўсишига туртки берди.

Темир рудаси, соя, мис ва нефт каби ресурсларга Хитой талабининг кескин ортиши Глобал жануб давлатларига катта фойда келтирди. Бразилия, Эрон, Нигерия ва Россия каби мамлакатлар юқори хомашё нархларидан ютиб чиқди.

Шу билан бирга, Хитой ишлаб чиқариши Шимолий Америка, Ғарбий Европа ва Шарқий Осиё компаниялари учун арзонроқ алтернативага айланди. Заводлар ишлаб чиқаришни Хитойга кўчира бошлади, истеъмолчилар эса арзон маҳсулотлардан фойда кўрди.

Хитойнинг глобал савдо экспансияси

2025-йилга келиб, Хитой Осиё, Африка, Жанубий Америка ва Яқин Шарқнинг катта қисмида асосий савдо ҳамкорига айланди. Жанубий Американинг Колумбия ва Венесуэладан ташқари барча йирик иқтисодиётлари ҳозир Пекин билан Вашингтонга нисбатан кўпроқ савдо қилади. Африкада эса фақат Лесото ва Эсватини АҚШ билан кўпроқ савдо қилмоқда.

АҚШ Шимолий Американинг катта қисмида ҳали ҳам етакчи ўринни сақлаб турибди. Бироқ Яқин Шарқ ёки Ҳинду-Тинч океани минтақасида Вашингтон билан Пекинга нисбатан кўпроқ савдо қиладиган ягона йирик иқтисодиёт – Исроил бўлиб қолмоқда.

Европа эса иккига бўлинган ҳолатда қолмоқда. Франция, Германия, Италия ва Буюк Британия АҚШ билан кўпроқ савдо қилади, Полша ва Испания каби давлатлар эса Хитой билан савдо алоқаларини чуқурлаштирган.