Ёпилган АЭСлар қайта тирилмоқда: сунъий интеллект энергия бозорини ўзгартиряпти

Bugun 15:154 daqiqa

Сунъий интеллектнинг энергияга бўлган талабини қондириш учун дунё атом энергетикасига қайта қайтмоқда. Ёпилган АЭСлар қайта ишга тушириляпти.

Ёпилган АЭСлар қайта тирилмоқда: сунъий интеллект энергия бозорини ўзгартиряпти

Сунъий интеллект ва оғир саноат фаолиятини таъминлаш учун энергияга бўлган талабнинг ўсиши технологик гигантларни атом энергетикасига бўлган муносабатини қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда. Бу эса 1957-йилдан бери дунё бўйлаб бундай қувватларнинг юз минг мегаваттдан ортиғи авариялар ва экологик хавфлар сабаб тўхтатилганига қарамай содир бўлмоқда. Хавфли генерацияни қисқартиришда Япония, Германия ва Америка Қўшма Штатлари етакчи бўлган, Хитой эса бирорта ҳам объектни ёпмаган. Бу ҳақда «Visual Capitalist» хабар берди.

Глобал демонтаж

«Global Energy Monitor» маълумотларига кўра, 1957-йилдан 2025-йилгача дунёда 250 та атом электр станцияси ёпилган бўлиб, бу 136 823 мегаватт (МВт) қувватнинг эксплуатациядан чиқарилишига олиб келган. Ушбу статистикага ўз хизмат муддатини тўлиқ ўтаб бўлган объектлар ҳам, муддатидан олдин консервация қилинганлари ҳам киради.

Узоқ вақт давомида бу энергия манбаига муносабат жуда зиддиятли бўлиб келган, чунки радиоактив чиқиндиларни утилизация қилиш муаммоси, йирик ҳалокатлар хавфи ва ядро қуроллари билан бевосита боғлиқлик каби омиллар мавжуд эди.

Бироқ бугун сиёсатчилар ва технологик корпорациялар раҳбарлари атом энергетикасини «чексиз паст углеродли энергия манбаи» сифатида тақдим этишга уриняпти. Бундай кескин бурилишнинг асл сабаби эса оддий – тўлиқ электрлаштиришни таъминлаш, ички ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш ва сунъий интеллект серверларининг узлуксиз ишлаши учун барқарор энергия таъминоти етишмаслиги.

Рад этиш етакчилари

Йўқотилган мегаваттлар ҳажми бўйича мутлақ етакчи Япония бўлиб, у 44 та объектда 35 284 МВт қувватни тугатган. 2011-йилдаги Фукусима АЭС авариясидан сўнг мамлакат ўз реакторларининг катта қисмини тўхтатган ва кейинчалик уларнинг фақат бир қисмигагина қайта ишга тушишга рухсат берилган.

Германияда атом энергетикаси ўзининг энг юқори даврида умумий электр таъминотининг 29,5 фоизини таъминлаган бўлса-да, Фукусимадаги фожиа ортидан мамлакат атом энергиясидан тўлиқ воз кечиш бўйича радикал қарор қабул қилди. Давлат жами 27 862 МВт қувватга эга бўлган барча 36 реакторни ёпди ва ўтган йили сўнгги блокни ҳам тармоқдан узди.

Америка Қўшма Штатлари эксплуатациядан чиқарилган қувват ҳажми бўйича учинчи ўринни эгаллайди (23 311 МВт), аммо ёпилган объектлар сони бўйича етакчи ҳисобланади, жами 47 та станция тўхтатилган.

image_2026-04-01_11-39-19

Бошқа давлатлар

Дунёнинг бошқа мамлакатларида эксплуатациядан чиқарилган қувватлар ҳажми қуйидагича тақсимланган: Буюк Британия – 36 та объект (9 163 МВт), Франция – 15 та (6 087 МВт), Россия – 16 та (5 879 МВт), Тайван – 6 та (5 144 МВт), Швеция – 7 та (4 268 МВт), Литва – 2 та (2 600 МВт), Канада – 6 та (2 268 МВт), Белгия – 3 та (2 123 МВт), Болгария – 4 та (1 760 МВт), Италия – 4 та (1 472 МВт), Жанубий Корея – 2 та (1 290 МВт), Испания – 3 та (1 116 МВт), Словакия – 3 та (1 023 МВт), Ҳиндистон – 4 та (640 МВт) ва Швейцария – 2 та (397 МВт).

Қуйидаги давлатларда эса биттадан станция ёпилган: Филиппин (621 МВт), Арманистон (408 МВт), Покистон (100 МВт), Қозоғистон (90 МВт), Нидерландия (60 МВт), Аргентина (29 МВт), Пуэрто-Рико (18 МВт) ва Панама (10 МВт).

Хитой экспансияси

Ғарбда оммавий ёпилишлар фонида, Хитой мутлақо тескари стратегияни танлаб, энергия манбаларини диверсификация қилиш мақсадида қувватларни жадал оширмоқда. Мамлакат бирорта ҳам ядро лойиҳасини ёпмаган ва 2035-йилгача 150 гигаватт (150 000 МВт) ядровий генерация қувватини барпо этишдек улкан мақсад сари ишонч билан ҳаракат қилмоқда.

Америка «вайроналари»нинг қайта тирилиши

Шу билан бирга, Америка Қўшма Штатларида энергия етишмовчилиги узоқ вақтдан бери консервация қилинган қувватларни қайта ишга туширишга мажбур қилмоқда. Бунга энг яққол мисол 1979-йилда актив зонаси қисман эриб кетган аварияси билан машҳур «Three Mile Island» АЭСдир. Ҳозирда ушбу реактор яна ишга туширилишга тайёрланмоқда, у бевосита «Microsoft» корпорациясининг энергия талабчан дата-марказларини таъминлаш учун хизмат қилади.

Сунъий интеллект

Машҳур «Three Mile Island» АЭС (ҳозир «Crane Clean Energy Center» деб номланган) биринчи энергоблогини тиклаш технологик гигантлар сунъий интеллект соҳасида устунлик учун қандай нарх тўлашга тайёр эканини яққол кўрсатади. 2024-йил сентябрида станция оператори «Constellation Energy» ва «Microsoft» ўртасида 20 йиллик келишув имзоланган. «Jefferies» молиявий таҳлилчилари баҳолашича, корпорация бу электр энергияси учун жуда катта маблағ – ҳар мегаватт-соат учун тахминан 110–115 доллар тўлайди (таққослаш учун, шу ҳудудда шамол ва қуёш энергияси тахминан 60 доллар туради).

Бундан ташқари, қиймати 1,6 миллиард доллар бўлган ушбу тижорат лойиҳасининг бир қисми америкалик солиқ тўловчилар зиммасига тушади: 2025-йил охирида АҚШ энергетика вазирлиги (DOE) реакторни қайта ишга тушириш учун 1 миллиард долларлик федерал кредитни маъқуллади. Аҳамиятлиси, бу реактор айнан молиявий самарасизлик сабаб 2019-йилда ёпилган эди.

Технологик монополиялар сунъий интеллектни таъминлаш учун сутка давомида узлуксиз энергия генерациясига шунчалик муҳтожки, ҳатто энг муаммоли ядровий объектларни ҳам «қайта тирилтириш»га тайёр.

Teglar

Mavzuga oid