Алексей Навалнийнинг ўлимига сабаб бўлгани айтилаётган «заҳарли қурбақа» токсини нима?

Буюк Британия, Франция, Германия, Швеция ва Нидерландия Россияни Навалнийни заҳарлашда айбламоқда. Уларнинг таъкидлашича, бу икки йил аввал унинг ўлимига сабаб бўлган.

Европанинг беш давлати — Буюк Британия, Франция, Германия, Швеция ва Нидерландия — Россияни Кремл танқидчиси Алексей Навалнийни ўлдиришда заҳарли қурбақа токсинидан фойдаланганликда айблади.

Европа иттифоқчилари 14 феврал куни Навалний икки йил аввал Арктикадаги қамоқхона колониясида сақланаётган пайтда заҳарланганини маълум қилди. Москва эса бу даъвони «пропаганда» деб атаб, рад этди.

Навалний 2024 йил феврал ойида Арктикадаги қамоқхонада 47 ёшида вафот этган эди. У экстремизм ва бошқа айбловлар билан судланган бўлиб, ўзига қўйилган барча айбларни рад этиб келган. Россия расмийлари сиёсатчининг сайрдан қайтгач тоби қочганини ва табиий сабаблар туфайли вафот этганини маълум қилган эди.

Европа давлатлари Навалнийнинг заҳарланиши ҳақида нима деди?

Беш давлатнинг қўшма баёнотида Навалнийнинг жасадидан олинган намуналар таҳлили унда «эпибатидин» моддаси борлигини «узил-кесил» тасдиқлагани маълум қилинди. Бу заҳар Жанубий Америкадаги заҳарли ўқ қурбақаларида учрайди ва Россияда табиий равишда мавжуд эмас.

Буюк Британия ушбу заҳарланиш ҳолати «хавотирли хатти-ҳаракатлар тизимини» намойиш этганини таъкидлади.

Расман Лондон 2018 йилда Буюк Британияда россиялик икки томонлама агент Сергей Скрипалнинг заҳарланиши бўйича очиқ суриштирув ўтказган эди. Ўтган йили чиқарилган хулосага кўра, «Новичок» нервни фалажловчи моддаси билан қилинган ҳужумга Россия президенти Владимир Путин буйруқ берган бўлиши керак, дейилган.

«Россия Навалнийнинг табиий сабаблар туфайли ўлганини даъво қилганди. Аммо эпибатидиннинг заҳарлилик даражаси ва қайд этилган аломатларни ҳисобга олсак, унинг ўлимига заҳарланиш сабаб бўлиши эҳтимоли жуда юқори», — дейилади қўшма баёнотда.

Қўшимча қилинишича, сўнгги далиллар Россияни «Кимёвий қуроллар тўғрисидаги конвенцияни ва Биологик ва токсик қуроллар тўғрисидаги конвенцияни такроран бузгани» учун жавобгарликка тортиш зарурлигини кўрсатади.

Европа давлатлари Навалнийнинг жасадидан намуналарни қандай қўлга киритгани номаълум.

Заҳарли ўқ қурбақалари

Баёнотда айтилишича, Навалнийнинг жасадидан олинган намуналар таҳлили эпибатидин мавжудлигини тасдиқлаган.

«Эпибатидин» — Жанубий Америкадаги ёввойи табиатда яшовчи «dart» яъни ўқ қурбақалари ажратиб чиқарадиган нейротоксиндир.

Бу кичик ва ёрқин рангли қурбақалар одатда тропик ўрмонларда учрайди. Уни лабораторияда ҳам ишлаб чиқариш мумкин ва Европа олимлари Навалнийга нисбатан қўлланилган модда айнан шундай йўл билан олинган деб гумон қилмоқда. У организмга нервни фалажловчи моддалар каби таъсир қилади: нафас қисиши, тиришиш, тутқаноқ, юрак уришининг секинлашиши ва якунда ўлимга олиб келади.

Россиянинг жавоби

Навалнийнинг ўлими учун ҳар қандай жавобгарликни бир неча бор рад этиб келган Россия ҳукумати сўнгги айбловларни «Ғарбнинг тарғибот уйдирмаси» деб атади. ТАСС давлат ахборот агентлиги хабарига кўра, Россиянинг Лондондаги элчихонаси: «Қурбақа ҳақидаги бу сафсатага қандай одам ишониши мумкинлигини сўраш керак», — дея муносабат билдирган.

«Қачонки таҳлил натижалари тақдим этилса ва моддаларнинг формулалари ошкор қилинса, биз шунга яраша изоҳ берамиз. Унгача эса барча бундай даъволар — Ғарбнинг ўзидаги долзарб муаммолардан эътиборни чалғитишга қаратилган шунчаки пропагандадир», — деди Россия Ташқи ишлар вазирлиги расмий вакили Мария Захарова.

У Навалнийни «Россияда расман террорчи ва экстремист деб топилган блогер» сифатида таърифлаган.

Алексей Навалний ким эди ва қачон вафот этди?

Навалний Россия мухолифати етакчиси эди.

2008 йилда у ўз блоглари ва постлари орқали «Газпром» газ гиганти ва «Роснефт» нефт гиганти каби давлат корпорацияларидаги коррупцияни фош этиш орқали танилган.

Икки йил ўтгач, у юристлар жамоаси томонидан бошқариладиган «РосПил» коррупцияга қарши лойиҳасига асос солди. Лойиҳа давлат идоралари ва компанияларининг харажатларини таҳлил қилиб, қонунбузарликларни фош этар ва улар устидан судга шикоят қиларди. 2011 йилда у Коррупцияга қарши курашиш фондини (ФБК) ташкил этди. Бу унинг жамоаси учун Россиянинг юқори сиёсий доираларидаги тахминий коррупцияни фош этишдаги асосий платформага айланди.

Навалний 2020 йилда ҳам асаб тизимини фалажловчи модда билан заҳарланган. У ушбу ҳужумда Кремлни айблаган, Кремл эса доим буни рад этиб келган. Унинг оиласи ва сафдошлари даволаниш ва тикланиш учун уни Германияга олиб кетишга эришган.

Беш ой ўтгач, у Россияга қайтди ва дарҳол ҳибсга олиниб, умрининг сўнгги уч йилини қамоқда ўтказди. У 2024 йил 16 февралда вафот этди.

Унинг ўлими 2024 йилги Мюнхен хавфсизлик конференцияси очилишидан бир неча дақиқа олдин эълон қилинди. Бунга жавобан конференция ташкилотчилари кун тартибига камдан-кам учрайдиган ўзгартириш киритиб, унинг беваси Юлия Навалнаяга сўз берди. У Путинни жавобгарликка тортишга чақирди.

«Мен биринчи куниданоқ эрим заҳарланганига амин эдим, энди далил ҳам бор... Мен Европа давлатларига икки йил давомида олиб борган синчков ишлари ва ҳақиқатни юзага чиқарганлари учун миннатдорман», — деди у 14 феврал куни ижтимоий тармоқларда. У бу йилги Мюнхен конференциясида ҳам иштирок этган.

Навалний 1976 йилда Москва вилоятининг ғарбий қисмида туғилган. У Россия халқлар дўстлиги университетини тамомлаган ва ҳуқуқшунослик бўйича таҳсил олган. Шунингдек, 2001 йилда адвокат бўлиб ишлаб юрган пайтида иқтисодиёт бўйича ҳам диплом олган.