«Бюджет хавф остида». Россия нефтининг нархи 40 долларга тушди
Нефть нархларининг тез пасайиши туфайли, ҳажмларнинг ошишига қарамай, экспорт қилинадиган хомашё қиймати ҳам пасаймоқда.
© BloombergРоссиянинг нефть экспорти рекорд даражага етди, чунки маҳаллий нефтни қайта ишлаш қувватларининг учдан бир қисмигача йўқотилиши компанияларни кўпроқ хом нефть экспорт қилишга мажбур қилмоқда. Бу ҳақда «The Moscow Times» ёзмоқда.
Аммо бу экспортдан тушадиган даромад Россия нефтининг нархи билан бирга камайиб бормоқда. Яқин Шарқдаги уруш пайтида торайган нефтга чегирма яна кенгаймоқда ва нархнинг ўзи урушдан олдинги даражага қайтди. Сўнгги тўрт ой ичида Urals нефтининг ўртача нархи бир баррель учун бюджетда белгиланган 59 доллардан ошди.
«Bloomberg»нинг хабар беришича, ҳатто июнь ойида ҳам, АҚШ-Эрон келишуви натижасида Форс кўрфазидан етказиб бериш ҳажми оша бошлаганида, у 60,92 долларни ташкил этган. «Argus Media» маълумотларига кўра, июль ойида унинг нархи 2-июлда бир баррель учун 40 ва 40,42 долларга ва 3-июлда 41,53 долларга тушди. Бу апрель ойи бошидаги энергетика инқирозининг энг юқори чўққисига нисбатан деярли уч баравар паст ва Исроил ва АҚШ кучлари Эронни бомбардимон қилишни бошлашдан олдин февраль ойидаги Urals нефтининг нархи билан бир хил. Brent нефтининг чегирмаси бир баррел учун 27,35 долларга етди ва февраль ойи даражасига қайтди (урушдан олдинги сўнгги кунларда у 30 доллардан ошганди).
«Финам» таҳлилчиси Николай Дудченконинг ёзишича, нефть нархларининг пасайиши туфайли Россия бюджети хавф остида қолмоқда.
«Нарх бюджетда белгиланган даражадан паст, бу эса бюджет тақчиллиги масаласи яна бир бор кўтарилаётганини англатади», — дейди у.
Унинг фикрича, Яқин Шарқдаги уруш туфайли Urals нефти нархларининг кўтарилишига қарамай, йилнинг биринчи ярмида бюджет учун нефть ва газ даромадлари 2025 ва 2024-йиллардаги шу даврларга нисбатан сезиларли даражада паст бўлган: мос равишда 61,7 миллиард доллар ва 74,7 миллиард долларга нисбатан 48 миллиард доллар. Олинган натижаларни йилнинг иккинчи ярмига экстраполяция қилиш орқали, режалаштирилган миқдорга нисбатан табиий газ тақчиллиги тахминан 20–21 миллиард долларни ташкил қилиши мумкин.
Бу ҳолат йилнинг иккинчи ярмида валюта курсининг пасайиши, шунингдек, экспорт ҳажмининг ошиши билан қисман қопланиши мумкин. Аммо нархларнинг пасайиши ва рублнинг мустаҳкамлиги сабабли таъминотнинг кўпайиши бюджетга унчалик ёрдам бермаяпти.
«Bloomberg» агентлигининг кемалар ҳаракати маълумотларига асосланган ҳисоб-китобларига кўра, сўнгги тўрт ҳафта ичида, 5-июлда якунланган ўртача денгиз экспорти кунига 4,22 миллион баррелга ошди. Бу Украина билан уруш бошланганидан бери рекорд кўрсаткич бўлиб, ундан олдин кунига тахминан 600 минг баррель Европа мамлакатларига қувурлар орқали жўнатилган эди.
«The Moscow Times»нинг ёзишича, Украина дронлари ва ракеталари Россия нефтни қайта ишлаш заводлари ва омборларини тинимсиз нишонга олаётгани сабабли, Россияда нефтни қайта ишлаш сезиларли даражада пасайди. «Reuters» агентлиги июнь ойида пасайишни 25 фоизга баҳолаган бўлса, Россия ва Евросиё бўйича Карнеги Берлин марказининг катта илмий ходими ва «Газпром нефть»нинг собиқ раҳбари Сергей Вакуленко тахминан бир ҳафта олдин уни 28 фоизга баҳолаган эди. Ўшандан бери энг йирик 10 та нефтни қайта ишлаш заводи қаторига кирувчи бирорта ҳам завод ҳужумдан қочиб қутула олмаган. Энг кучли нефтни қайта ишлаш заводи — «Газпром нефть»нинг Омск нефтни қайта ишлаш заводи охирги бўлиб зарбага учради.
Керакли миқдордаги хомашёни қайта ишлай олмаган компаниялар экспорт ҳажмини оширди. Лекин, биринчидан, жўнатилган нефтнинг тобора камроқ қисми истеъмолчиларга етказиб берилмоқда.
«Bloomberg»нинг таъкидлашича, катта ҳажмдаги нефть яна денгизда сақланмоқда, харидорларни топа олмаяпти: экспорт ўсиши етказиб бериш ҳажмидан кунига 500 минг баррелга ошиб кетмоқда. Натижада, танкерлар яна сузувчи омборхоналар вазифасини бажара бошлади ва уларда сақланган нефть ҳажми деярли урушдан олдинги даражага қайтди ва 140 миллион баррелга яқинлашди.
Хитой нефтни қайта ишлаш заводлари Эрондаги урушдан олдингига қараганда анча кам Россия хом нефтини сотиб олмоқда: июнь ойида уларнинг ўртача кунлик таъминот ҳажми февраль ойига нисбатан тахминан 825 минг баррелга камайди. Россия нефти нархларининг тез пасайиши туфайли, ҳажмларнинг ошишига қарамай, экспорт қилинадиган хомашё қиймати ҳам пасаймоқда. Март ойидан бери биринчи марта бир ҳафта ичида 1,5 миллиард доллардан пастга тушди. 5 июлда якунланган ҳафтада экспорт қиймати 1,4 миллиард долларни ташкил этди, бу аввалги даврга нисбатан 350 миллион долларга кам дегани.
Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Ўзбекистонга Россиядан пул ўтказмалари улуши қисқаришда давом этаётгани ҳақида ёзган эдик.





