Эрондаги уруш сценарийсини тўғри айтган профессор: «АҚШ тузоққа тушди»

Чикаго университети профессори ва миллий хавфсизлик масалалари бўйича етакчи эксперт Роберт Пейп Эрон билан можаронинг оқибатини у бошланишидан олдинроқ тўғри башорат қилган саноқли мутахассислардан бири бўлди.

Ўз чиқишларида у Трамп маъмуриятини фақат ҳаво ҳужумлари орқали ғалаба қозониш ғоясидан воз кечишга қатъий чақириб, мамлакатдаги ҳокимиятни фақатгина авиация кучлари билан ўзгартириб бўлмаслигини таъкидлаган эди.

Эксперт бир неча бор «Трампнинг мақсади — Эрон режимини фақат ҳаводан бериладиган зарбалар орқали ағдариб ташлаш — муваффақиятсизликка маҳкум», дея огоҳлантирганди.

Кейинчалик, урушнинг дастлабки ҳафталарида, Теҳрондаги теократик тузум АҚШ ва Исроилнинг кенг кўламли ҳаво зарбаларига муваффақиятли бардош бераётгани маълум бўлгач, Пейп бу можаро Трамп учун «иккинчи Виетнам»га айланиб қолиш хавфи борлигини билдирди.

«Мен Биринчи жаҳон урушидан бери ўтказилган ҳар бир ҳаво кампаниясини ўрганиб чиқдим. Шу юз йилдан ортиқ вақт мобайнида фақатгина авиациянинг ўзи — қуруқликдаги кучларнинг кўмагисиз — бирор марта ҳам ҳукмрон тузумни ағдаришга олиб келмаган. Ҳатто маҳаллий демократик ҳаракатлар ҳаводан қўллаб-қувватланган ҳолатларда ҳам бу иш бермаган.

Бу оддий фугас бомбалари даврида ҳам, ўта аниқ зарба берувчи «ақлли» қуроллар даврида ҳам ҳеч қандай натижа келтирмаган. Биз турли усулларни синаб кўрдик, улкан ҳажмдаги разведка маълумотларини ишга солдик, аммо бундан наф чиқмади. Пировардида эса биз янги авлод етакчиларига дуч келамиз — улар Америкага қарши янада ашаддийроқ кайфиятда, янада хавфли ҳамда бундан-да катта йўқотишлар ва қурбонликларга тайёр бўлади», — деди профессор «MC Now» телеканалига берган интервюсида.

Урушнинг 100 куни: сулҳнинг барбод бўлиши ва янги ўйин қоидалари

Яқинда Роберт Пейп яна ушбу мавзуга қайтди. «Newsmax» телеканали эфирида у АҚШ ва Эрон ўртасидаги мўрт сулҳ тезкорлик билан барбод бўлаётганидан огоҳлантирди, чунки Теҳрон янада каттароқ стратегияга ўтмоқда ва Форс кўрфазида ҳукмронлик қилишга интилмоқда. Исроил ва Эрон ўртасидаги сўнгги кескинлашувни таҳлил қилар экан, эксперт вазият ҳамон ўта беқарор қолаётганини таъкидлади.

«Аввало, шуни қайд этиш лозим: бугун урушнинг юзинчи куни. Ва биз сулҳнинг секин-аста дарз кетаётганини кўриб турибмиз», — дея қайд этди Пейп.

Унинг сўзларига кўра, бу 100 кунликнинг асосий хулосаси ҳарбий операциянинг ўзи эмас, балки у Теҳроннинг геосиёсий мақсадлари қандай ўзгарганини яққол кўрсатиб берганидадир.

«Юз кун ўтиб юз берган энг катта кутилмаган ҳолат — бу Эрон амбицияларининг кескин ўсишидир. Қадам-бақадам биз Теҳроннинг устувор мақсадлари шунчаки ўз тузумини сақлаб қолишдан Форс кўрфази ҳудуди устидан қатъий назорат ўрнатиш томон ўзгараётганини кузатяпмиз», — дейди Пейп.

Профессорнинг таъкидлашича, Эроннинг Исроилга нисбатан тажовузкор риторикаси ва АҚШ манфаатларига қарши тўғридан-тўғри ҳаракатлари узоқ муддатли стратегиядан далолат бермоқда. Бунга мисол тариқасида у Эроннинг Баҳрайн ва Кувайтдаги Америка ҳарбий объектларига, шунингдек, Кувайт халқаро аэропортига яқинда берган зарбаларини келтириб ўтди. Бу шуни кўрсатадики, Теҳрон шунчаки «мутаносиб жавоб қайтариш» концепциясидан воз кечиб, радикал кескинлашув йўлини танлаган.

«Рақиб ҳаракатларига муносабат билдиришда Эрон принципиал жиҳатдан янги даражага кўтарилди. Бу энди шунчаки мутаносиб жавоб эмас», — дея қўшимча қилади эксперт.

Теҳрон ултиматуми ва АҚШ учун тузоқ

Пейп, шунингдек, Эрон олий раҳнамосининг ҳарбий маслаҳатчиси Муҳсин Ризоийнинг яқинда қилган баёнотини ҳам эслатиб ўтди. Ризоий вазиятни бундан-да оғирлаштириш билан таҳдид қилиб, Вашингтондан товон тўлашни очиқчасига талаб қилган эди.

«Ортга чекиниш ва музокараларни қайта бошлашга тайёрлигини намойиш этиш ўрнига, Ризоий янги талаблар пакетини илгари сурди. У Эронга 24 миллиард доллар тўланишини талаб қилди ва Теҳрон можаро кўламини кенгайтириш вариантини кўриб чиқаётганидан тўғридан-тўғри огоҳлантирди», — деди Пейп.

Таҳлилчининг фикрича, Эрон энди фақат мудофаа тактикаси ва мавжуд тузумни сақлаб қолиш билан чекланмоқчи эмас:

«Биз эскалация тузоғига тушиб қолдик. Эрон нафақат мавжуд қоидалар асосида ўйнашни истамаяпти, балки у бу қоидаларни тубдан ўзгартирмоқда».

Чикаго университети профессорининг хулосасига кўра, Теҳрон ҳам баёнотлар даражасида, ҳам реал жанговар ҳаракатлар майдонида Форс кўрфази давлатлари устидан ўз ҳукмронлигини ўрнатиш ниятида эканини яққол намойиш этмоқда.

Ушбу интервюдан бироз олдин Роберт Пейп ўзининг Х ижтимоий тармоғидаги саҳифасида вазиятнинг қисқа, аммо теран таҳлилини эълон қилган эди:

«Эрон раҳнамосининг маслаҳатчиси Муҳсин Ризоийнинг CNN телеканалига берган интервюсини ҳамма кўрди. У мақсадини ўта аниқ баён қилди: Эрон 24 миллиард доллар миқдоридаги «аванс» талаб қилмоқда, шунингдек, Ҳўрмуз бўғозини тўлиқ назоратга олган ҳолда, у ердан ўтиш учун ҳақ ундиришни режалаштирмоқда.

Эрон — бу Трампнинг Виетнами. АҚШ президенти кескин танлов олдида турибди: таслим бўлиш ёки назорат қилиб бўлмайдиган кескинлашув».