128 трлн долларлик глобал иқтисодиёт: мамлакатларнинг ялпи ички маҳсулоти қанча?
Давлатларнинг иқтисодиёти ҳажми жиҳатидан бир-биридан кескин фарқ қилади. Масалан, АҚШнинг ялпи ички маҳсулоти 32 трлн доллардан ошади. Шу билан бирга, йиллик иқтисодий ишлаб чиқариш ҳажми 100 млрд долларга ҳам етмайдиган ўнлаб мамлакатлар бор.
© Foto: ShutterstockДунёнинг энг йирик иқтисодиёти ҳамон АҚШ бўлиб, унинг ЯИМи 32,64 триллион долларга тенг. Бу мамлакат ҳиссасига жаҳон ЯИМининг қарийб чорак қисми тўғри келади. Маълумотлар Халқаро валюта жамғармасининг (ХВЖ) 2026-йилнинг октябр ойида эълон қилинган «Жаҳон иқтисодиётининг истиқболлари» ҳисоботидаги янги прогнозларга асосланган.
ЯИМ кўрсаткичлари бозор валюта курслари бўйича АҚШ долларига айлантирилган ҳолда, бир йил давомида ишлаб чиқарилган товарлар ва кўрсатилган хизматларнинг умумий қийматини акс эттиради. Ушбу инфографикада мамлакатлар ва ҳудудлар номинал ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) ҳажмига қараб кўрсатилган.
Иккинчи ўринда 21,55 триллион долларлик ЯИМ билан Хитой туради. Унинг иқтисодиёти дунёда учинчи ўринни эгаллаган Германия иқтисодиётидан тўрт баравардан ҳам катта.
Дунёдаги икки йирик иқтисодиёт билан қолган мамлакатлар ўртасидаги фарқ жуда катта. АҚШнинг ўзи Германия, Япония, Буюк Британия, Ҳиндистон ва Франциянинг жами ЯИМидан кўпроқ иқтисодий маҳсулот ва хизматлар ишлаб чиқаради.
Хитой ва Япониядан ташқари, Осиёда яна бир қанча йирик иқтисодиётлар жойлашган. Жумладан, ЯИМи 4,06 триллион доллар бўлган Ҳиндистон ва 1,48 триллион долларлик кўрсаткичга эга Индонезия катта истеъмол бозорларига эга. Жанубий Кореянинг ЯИМи эса 2,25 триллион долларни ташкил этади. Бу мамлакат кучли саноат ишлаб чиқариши билан ажралиб туради.
Бошқа минтақаларда ҳам йирик иқтисодиётлар мавжуд. Бразилиянинг 2,65 триллион долларлик ЯИМи Жанубий Америка иқтисодиётининг қарийб ярмини ташкил этади. Австралия эса 2,11 триллион долларлик ЯИМ билан Океания минтақасидаги умумий иқтисодий ишлаб чиқаришнинг асосий қисмини таъминлайди.
Дунёнинг энг йирик иқтисодиётлари ҳажми умумий манзаранинг фақат бир томонини кўрсатади. Уларнинг келгусидаги ривожланиши эса кўп жиҳатдан турли омилларга боғлиқ.
АҚШда сунъий интеллект (СИ) соҳасига киритилаётган сармояларнинг тез суръатда ошиши серверлар, дастурий таъминот, маълумотларни қайта ишлаш марказлари ва энергетика инфратузилмасига бўлган талабни кучайтирмоқда. Замонавий СИ моделларини яратиш ва ишлатиш учун жуда катта ҳисоблаш қуввати керак. Бу эса тегишли ускуналарни ишлаб чиқарадиган ва зарур инфратузилмани қурадиган компаниялар учун янги имкониятлар яратмоқда.
Истеъмол харажатлари ҳам АҚШ иқтисодий ўсишининг муҳим манбаларидан бири бўлиб қолмоқда. 2026-йилнинг иккинчи чорагида мамлакат иқтисодиёти инфляция ҳисобга олинган йиллик суръат бўйича 2,2 фоизга ўсди. Бунга аҳолининг харажатлари, инвестициялар ва экспортнинг ортиши ёрдам берди.
Сунъий интеллектга киритилаётган сармоялар АҚШдан ташқаридаги мамлакатлар учун ҳам янги имкониятлар яратмоқда. Компьютерлар, серверлар ва яримўтказгичлар савдосининг кенгайиши АҚШдаги инвестицияларни Осиё мамлакатларидаги етказиб берувчилар билан боғламоқда. Ушбу қисмларни ишлаб чиқарадиган мамлакатларда АҚШ бозорининг талаби экспортнинг ўсиши ва янги ишлаб чиқариш корхоналарининг қурилишига туртки бермоқда.
2026-йилнинг дастлабки тўққиз ойида Хитой иқтисодиёти ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 4,6 фоизга ўсди. Бу ўсишнинг муҳим омилларидан бири юқори технологияли маҳсулотлар ишлаб чиқариш бўлди. Мазкур соҳада ишлаб чиқариш ҳажми 14,3 фоизга ошди. Шу билан бирга, саноат роботлари ва литий-ион батареялар ишлаб чиқариш ҳам сезиларли даражада кўпайди.
Хитой ишлаб чиқарувчиларини ташқи бозорлардаги талаб ҳам қўллаб-қувватламоқда. Прогнозларга кўра, мамлакатнинг товарлар савдосидаги ижобий салдоси яна 1 триллион доллардан ошади. Бунга яримўтказгичлар ва экологик тоза технологиялар экспортининг юқори ҳажми ёрдам бермоқда. Ушбу соҳалар Хитой саноатини дунёнинг турли мамлакатларидаги корхоналар ва истеъмолчилар билан чамбарчас боғлаб турибди.
Шу билан бирга, кўчмас мулк бозоридаги инқироз Хитой ички иқтисодиётининг ўсишини чеклашда давом этмоқда. 2026-йилнинг дастлабки тўққиз ойида кўчмас мулк лойиҳаларига инвестициялар 20 фоиздан кўпроққа камайди. Чакана савдо ҳажми ҳам сустлигича қолди.
Натижада, уй-жой бозоридаги муаммолар ва аҳолининг истеъмол харажатлари сустлигича қолаётган бир пайтда, юқори технологияли соҳалар ҳамда экспортга йўналтирилган ишлаб чиқариш Хитой иқтисодий ўсишини таъминлашда муҳим рол ўйнамоқда.
Эслатиб ўтамиз, аввалроқ экспертлар Ўзбекистонда ЯИМ ва маошлар бўйича янги прогнозларни эълон қилганди.
