Ливан қатлларни тўхтатди: 2026 йилда ўлим жазоси яна қаерларда сақланиб қолган?
«Amnesty International» ташкилоти маълумотларига кўра, дунё давлатларининг қарийб тўртдан уч қисми қонунчиликда ёки амалиётда ўлим жазосини бекор қилган.
© sun'iy intelektЛиван Яқин Шарқда ўлим жазосини бекор қилган биринчи давлатга айланди. 11 август куни 128 ўринли парламент депутатларининг кўпчилиги ўлим жазосини бекор қилишни ёқлаб овоз берди. Эндиликда ўлим ҳукмлари оғир меҳнатга жалб қилиш шарти билан умрбод озодликдан маҳрум этиш жазосига алмаштирилади.
Ливан 2004 йилнинг январ ойидан буён қатлларга нисбатан норасмий мораторийга амал қилиб келаётган бўлса-да, мамлакат судлари ўнлаб ўлим ҳукмларини чиқаришда давом этаётган эди. Мамлакат Адлия вазирлигининг Жазони ижро этиш бошқармаси маълумотларига кўра, 2025 йил якуни ҳолатига кўра, 85 киши ўлим жазосига ҳукм қилинган.
Қайси давлатларда ўлим жазоси ҳанузгача сақланиб қолган?
«Amnesty International» ташкилотининг ўлим ҳукмлари ва қатллар бўйича сўнгги ҳисоботига кўра, декабр ойига келиб дунё мамлакатларининг қарийб тўртдан уч қисми бу жазо турини қонунчиликда ёки амалда бекор қилган. Бу эса мазкур давлатлар сўнгги 10 йил давомида қатлларни умуман амалга оширмаганини англатади.
Айрим мамлакатлар ўлим жазосини фақатгина «оддий жиноятлар» учун бекор қилган бўлиб, ҳарбий қонунчилик доирасида ёки фавқулодда вазиятларда содир этилган ўта оғир жиноятлар бундан мустасно. Умумий статистика қуйидагича кўринишга эга:
Барча жиноятлар учун бекор қилганлар: 113 та давлат
Фақат оддий жиноятлар учун бекор қилганлар: 9 та давлат
Амалиётда бекор қилганлар: 23 та давлат
Сақлаб қолганлар: 54 та давлат
Қуйида ўлим жазосини амалиётда фаол қўллайдиган давлатлар рўйхати минтақалар бўйича келтирилган:
Минтақа | Давлатлар рўйхати |
Америка | АҚШ, Куба, Гаяна, Ямайка |
Европа | Беларус |
Яқин Шарқ ва Осиё | Хитой, Ҳиндистон, Покистон, Афғонистон, Эрон, Ироқ, Саудия Арабистони, Сурия, Иордания, Яман, Ўмон, Бангладеш, Мянма, Таиланд, Ветнам, Индонезия, Малайзия, Шимолий Корея, Япония |
Африка | Миср, Ливия, Судан, Жанубий Судан, Сомалия, Уганда, Эфиопия, Конго Демократик Республикаси, Нигерия, Ботсвана, Лесото |
Қатллар сонининг кескин ўсиши
«Amnesty International» ташкилотининг глобал мониторингига кўра, 2025 йилда дунё бўйлаб 2707 та қатл ҳолати қайд этилган. Бу 2024 йилдаги кўрсаткичга (1518 та) нисбатан 78 фоизга кўп.
Ташкилот мазкур кескин ўсишни асосан Эрондаги ҳолат билан изоҳламоқда. Мамлакатда қатллар сони икки баробардан зиёдга ошиб, 2024 йилдаги 972 тадан 2025 йилда камида 2159 тага етган.
Шуни таъкидлаш керакки, ташкилот келтирган бу рақамлар Хитойда амалга оширилгани тахмин қилинаётган минглаб яширин қатлларни ўз ичига олмайди. Ўтган йили ўлим жазоси жами 17 та давлатда ижро этилган бўлиб, бу 2018 йилдан бери кузатилаётган энг паст кўрсаткич ҳисобланади.
