Марказий банк пул бозори қоидаларини янгилади
Янги тартиб Марказий банк облигацияларини иккиламчи бозор ва REPO орқали фаол қўллаш имконини бериб, банклар ликвидлик бошқарувини енгиллаштирди.
© Foto: Vaqt.uz 2026 йил 24 январдан Марказий банк облигацияларини чиқариш ва муомалада бўлиш тартибига янги ўзгартиришлар кучга кирди. Янги қоидаларга кўра, Марказий банк облигацияларни иккиламчи бозор савдоларида ҳамда ликвидликни тартибга солиш мақсадида REPO битимларида фаол қўллаш имконига эга бўлди.
Янгиланган механизмга мувофиқ, облигацияларни сақлаш ва ҳисобга олиш «Қимматли қоғозлар марказий депозитарийси» томонидан амалга оширилади, уларнинг муомаласи «Валюта биржаси» орқали ташкил этилади, ҳисоб-китоблар эса Миллий клиринг маркази ёки депозитарий орқали бажарилади. Бу облигация чиқарилишидан сўндирилишгача бўлган жараённи ягона инфратузилма орқали бошқариш имконини беради.
Мутахассисларнинг таъкидлашича, ушбу ўзгаришлар пул бозори инфратузилмасини халқаро амалиётга яқинлаштириб, ҳисоб-китоб жараёнларидаги ноаниқлик ва техник кечикишларни камайтиришга хизмат қилади. Бу эса операцияларни тезлаштириб, банклар учун ликвидлик бошқарувини янада самарали қилади.
REPO операциялари енгиллашди
Янги тартибнинг энг муҳим қисми REPO операцияларига тааллуқли. Илгари битим учун гаров сифатида қўйилган қимматли қоғозлар вақтинча блокланар эди. Энди эса ушбу амалиёт бекор қилиниб, олинган қоғозлардан қайта фойдаланиш имконияти пайдо бўлди.
Шунингдек, REPO битимлари бўйича таъминлаш сифатида сўндириш муддати битим тугаш санасидан кейин келадиган давлат қимматли қоғозларидан ҳам фойдаланишга рухсат берилди. Бу банкларга маблағни эркинроқ айлантириш имконини беради.
Натижада, пул бозорида айланиш тезлашади, қисқа муддатли маблағ жалб қилиш осонлашади ва операция харажатлари камаяди. Бу эса фоиз ставкалари шаклланишига ҳам ижобий таъсир кўрсатиши мумкин.
Экспертлар фикрига кўра, мазкур янгиликлар банклар ва молия ташкилотлари учун ликвидликни самарали бошқариш имконини оширади. Бу эса молия бозорида фоиз ставкалари сигналини барқарорлаштиришга хизмат қилиши мумкин.
Шу билан бирга, марказлашган биржа–депозитарий–клиринг модели орқали ҳисоб-китоб хавфлари камайиб, операциялар шаффофлиги ортади. Бу молия бозорига бўлган ишончни мустаҳкамлайди.
