Qozog‘iston zaxira strategiyasi o‘zgarishi fonida oltin xaridida dunyoda kuchli beshlikka kirdi

Qozog‘iston 2026-yilning ikkinchi choragida dunyodagi eng yirik beshta markaziy bank oltin xaridorlari qatoriga kirdi. Bu haqda Jahon oltin kengashi (World Gold Council)ning so‘nggi hisobotida keltirilgan.

Qozog‘iston Milliy banki ushbu chorakda dunyo bo‘yicha to‘rtinchi yirik oltin xaridori bo‘ldi. Undan oldin Polsha (51 tonna), Xitoy (33 tonna) va O‘zbekiston (16 tonna) joy olgan. Iordaniya va Chexiya har biri 6 tonnadan oltin sotib olgan bo‘lsa, Gana, Singapur, Birlashgan Arab Amirliklari va Qirg‘iziston kamroq miqdorda xaridlarni amalga oshirgan.

Markaziy banklar oltin xaridini kuchaytirmoqda

Qozog‘istonning bu xaridi markaziy banklar oltinga bo‘lgan talabi rekord darajaga yetgan chorakka to‘g‘ri keldi. Aprel–iyun oylari oralig‘ida jahon markaziy banklari jami 289 tonna oltin sotib oldi. Bu tarixdagi eng kuchli ikkinchi chorak ko‘rsatkichi bo‘lib, birinchi chorakdagi 57 tonnadan keskin yuqori natija hisoblanadi.

Jahon oltin kengashi bu tiklanishni bir nechta omil bilan izohlaydi: geosiyosiy keskinliklar, oltin narxining birinchi chorakdagi yuqori ko‘rsatkichlarga nisbatan pasayishi va markaziy banklarning zaxira aktivlarini diversifikatsiya qilishni davom ettirayotgani.

Bu tendensiya vaqtinchalik emasligi ko‘rinib turibdi. Jahon oltin kengashining yaqinda o‘tkazilgan so‘roviga ko‘ra, markaziy banklarning 89 foizi kelasi yilda jahon rasmiy oltin zaxiralari ko‘payishini kutmoqda. Shuningdek, rekord darajadagi 45 foiz markaziy bank o‘z oltin zaxiralarini oshirishni rejalashtirmoqda.

Qozog‘istonning oltin siyosati

Qozog‘iston uchun so‘nggi xaridlar bozordagi qisqa muddatli o‘zgarishlarga reaksiya emas, balki uzoq muddatli strategiyaning davomi hisoblanadi. «Halyk Finance» tahliliy markazi tahlilchisi Amir Aktanovning aytishicha, markaziy banklar so‘nggi 15 yil davomida oltin bo‘yicha sof xaridor bo‘lib kelmoqda. Ular oxirgi uch yil davomida har yili 1000 tonnadan ortiq oltin sotib olgan.

Uning ta’kidlashicha, rasmiy tashkilotlarning barqaror talabi oltin narxining so‘nggi o‘sishidagi asosiy omillardan biri bo‘lgan. Qozog‘iston bu tendensiyada eng faol ishtirokchilardan biri hisoblanadi. 2011-yildan 2021-yilgacha Qozog‘iston Milliy banki oltin zaxiralarini muntazam oshirib bordi va o‘n yil davomida 335 tonnadan ortiq oltin sotib oldi.

Garchi so‘nggi yillarda regulyator zaxiralarni boshqarish strategiyasini o‘zgartirgan bo‘lsa-da, 2025-yil fevral oyida u jahondagi murakkab geosiyosiy vaziyat sabab xorijiy valuta zaxiralaridagi oltin sotuvini to‘xtatganini ma’lum qilgan edi.

Oltin bozoridagi umumiy vaziyat

2026-yilning ikkinchi choragidagi yangi xaridlar esa zaxiralarni diversifikatsiya qilish siyosatchilar uchun iqtisodiy va geosiyosiy noaniqlik davrida barqaror hisoblangan aktivlarga e’tibor qaratayotganini ko‘rsatmoqda. Jahon oltin bozoridagi umumiy holat ham xuddi shu omillarni aks ettirmoqda. Birja tashqarisidagi savdolarni ham hisobga olganda, ikkinchi chorakda jahon bo‘yicha umumiy oltin talabi o‘tgan yilga nisbatan deyarli o‘zgarmay, 1269 tonnani tashkil qildi.

Biroq 2026-yilning birinchi yarmida talab 2 foizga oshib, 2522 tonnaga yetdi. Qiymat jihatidan esa jahon oltin bozoridagi talab rekord darajaga chiqib, 380 milliard dollarni tashkil qildi. Bu asosan oltin narxining yuqori bo‘lgani bilan bog‘liq.

Qozog‘istonning dunyodagi eng yirik oltin xaridorlari qatoriga kirishi mamlakat zaxira siyosatida oltinning strategik ahamiyatini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, bu holat markaziy banklar orasida geosiyosiy va moliyaviy xavflardan himoyalanish uchun nisbatan barqaror aktivlarga o‘tish tendensiyasi kuchayib borayotganini ham ko‘rsatmoqda.

Rasmiy tashkilotlar kelgusi yilda ham asosiy oltin xaridorlaridan biri bo‘lib qolishi kutilmoqda. Shu sababli markaziy banklar talabi inflatsiya, foiz stavkalari va jahondagi siyosiy xavflar bilan bog‘liq o‘zgarishlarga qaramay, oltin narxini qo‘llab-quvvatlovchi asosiy omillardan biri bo‘lib qolishi mumkin.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq oltin narxi oshishi Markaziy Osiyo iqtisodiyotiga qanday ta’sir qilishi haqida yozgan edik.