АҚШ–Эрон уруши 27-куни ривожи

АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳарбий ҳаракатлари давом этмоқда. «Ал-Жазира» нашри музокаралар борасидаги зиддиятли маълумотлар фонида, берилаётган зарбаларнинг «сони ва кўлами тобора кенгайиб бораётганини» хабар қилди.

АҚШ президенти Доналд Трамп музокаралар бўлаётганини айтмоқда, бироқ Эрон АҚШ тажовузига қарши «курашишда» давом этишини таъкидлаб, бу баёнотларни рад этмоқда.

26-март куни Эрон Исроил ва Кўрфазнинг бир неча давлатларига қасос зарбаларини йўллади. Яқин Шарқдаги можаронинг тугаш белгилари кўринмаётган бир пайтда, энергия ва озиқ-овқат нархлари ўсишда давом этмоқда.

Эрондаги вазият:

·         Ҳужумларнинг кучайиши: «Ал-Жазира»га кўра, АҚШ ва Исроилнинг Эронга қилаётган ҳужумлари «сони ва кўлами тобора ортиб бормоқда», Исроил эса марказий Исфаҳон вилоятига кенг кўламли зарбалар берганини эълон қилди. АҚШ кучлари билан бир қаторда, Исроил бутун Эрон бўйлаб «кенг кўламли зарбалар тўлқини»ни бошлади.

·         Тинч аҳоли орасидаги қурбонлар: Эрон оммавий ахборот воситаларининг хабар беришича, яқинда АҚШ ва Исроилнинг Шероз туманидаги қишлоқлардан бирида жойлашган турар-жой пунктига берган зарбаси оқибатида икки нафар ўсмир ҳалок бўлган.

·         Музокаралар масаласи: АҚШ президенти Доналд Трамп Эрон тинчлик музокараларида иштирок этаётганини қатъий таъкидлади.

·         Эрон «қаршилик кўрсатишни» танламоқда: Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Арақчи Теҳрон ўз «қаршилигини» давом эттиришини ва музокаралар олиб бориш ниятида эмаслигини маълум қилди.

·         АҚШ ракета салоҳиятини нишонга олмоқда: Юқори мартабали ҳарбий мулозимнинг маълум қилишича, АҚШ Эроннинг ракета ва дрон ишлаб чиқариш қувватларининг учдан икки қисмини йўқ қилган.

·         Эроннинг босим ўтказиш дастаги: «Rabobank» таҳлилчиси Жейн Фолининг таъкидлашича, Теҳроннинг музокаралар борасидаги позицияси ташаббусни тўлиқ уларнинг қўлида қолдирмоқда. Муҳим аҳамиятга эга Ҳўрмуз бўғози амалда ёпиқ қолаётгани сабабли, таҳлилчининг фикрича, Эрон ҳар қандай резолюция шартларини ўзи белгилаш ва мажбурлаб ўтказиш имкониятига эга.

·         Бож ундириш бўйича янги қонун: Эрон парламенти Ҳўрмуз бўғози орқали ўтаётган кемалар ва танкерлардан бож ва тўловлар ундиришни мажбурий қилиб қўювчи қонун лойиҳасини тайёрламоқда. Бу орқали мазкур сув йўлига оддий транзит йўлаги мақоми берилмоқда.

Кўрфаз минтақасидаги вазият

·         Қувайтда «Ҳизбуллоҳ» фитнаси фош этилди: Мамлакат Ички ишлар вазирлигининг маълум қилишича, ҳукумат Кўрфаз давлатида суиқасдлар уюштиришни режалаштирганликда айбланиб, «Ҳизбуллоҳ»га алоқадор деб гумон қилинган олти кишини ҳибсга олган.

·         Саудия Арабистони: 26-март тонгида Саудия Арабистони Мудофаа вазирлиги Шарқий вилоятда учувчисиз қурилма уриб туширилгани ва йўқ қилинганини эълон қилди. 25-март куни эса қиролликнинг ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари нефт иншоотларининг асосий қисми жойлашган мазкур вилоятни нишонга олган камида йигирмата дронни уриб туширган эди.

·         Бирлашган Араб Амирликлари: 26-март куни БАА Мудофаа вазирлиги мамлакатнинг ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари Эрон томонидан учирилган ракеталар ва дронларга фаол равишда зарба бериб, уларни уриб тушираётганини маълум қилди.

АҚШдаги вазият

·         Трампнинг айтишича, Эрон келишув истамоқда: Трамп Эрон раҳбарияти аслида «келишув тузишни жуда хоҳлаётганини», аммо буни очиқ тан олишдан ҳайиқаётганини яна бир бор таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, Теҳрон мулозимлари «ўз халқи томонидан ўлдирилишидан хавфсираётгани» сабабли бу истакларини яширишга мажбур бўлмоқда. 

·         Келишув рад этилса, Трамп «жаҳаннам олови» билан таҳдид қилмоқда: 25-март куни Оқ уй Теҳрон урушни якунлаш бўйича битимга розилик бермаса, Трамп Эронга нисбатан «жаҳаннам оловини ёғдиришга» тайёр эканидан огоҳлантирди.

·         Стратегик пўписа: Пентагоннинг собиқ мулозими Жейсон Кемпбеллнинг қайд этишича, АҚШнинг «Эронга қаттиқроқ зарба бериш» ҳақидаги таҳдидлари амалда ҳужумларни кучайтиришдан кўра, кўпроқ пўписа ва сигнал бериш характерига эга.

·         Атайлаб қўлланилган мавҳумлик тактикаси: Кемпбеллнинг «Ал-Жазира»га маълум қилишича, Трамп аниқ тафсилотларни очиқламаётгани бежиз эмас. Бундан кўзланган асосий мақсад — Эрон раҳбариятини АҚШнинг кескин зарбалар йўллашга тўла қодирлиги ва бу борада қарори қатъий эканига ишонтиришдир.

Исроилдаги вазият

·         Ракеталар тўлқини: 26-март тонгида Исроил армияси Эрон томонидан мамлакатга қараб учирилган навбатдаги ракеталар тўлқинини қайд этганини маълум қилди. Бу ярим соатнинг ўзида берилган иккинчи йирик зарбадир.

·         Исроил нишонга олинмоқда: Эрон ракеталари мамлакатнинг марказий ва шимолий ҳудудларига тинимсиз зарбалар бермоқда «Ҳизбуллоҳ» эса Ғарбий Галилея йўналишида кенг кўламли ракета зарбаларини амалга оширди.

Ироқ ва Ливандаги вазият

·         Кўрфаз давлатларининг Ироққа талаби: Кўрфаз давлатлари ва Иордания Ироқни ўз ҳудудидан туриб ҳаракат қилаётган, Эронга содиқ қуролли гуруҳларнинг ҳужумларини зудлик билан тўхтатишга чақирди.

·         «Ҳизбуллоҳ» билан қуруқликдаги тўқнашувлар: Исроил қўшинлари Ливан чегарасини бузиб ўтиб, қуруқликдаги жанговар ҳаракатларга фаол киришди. «Ҳизбуллоҳ» эса ўз жангчилари Ливан жанубига бостириб кирган Исроил аскарлари билан шиддатли тўқнашувларни давом эттираётганини маълум қилди.

·         Ливан мудофааси: «Ҳизбуллоҳ» бош котиби Наим Қосим гуруҳ эндиликда ҳам АҚШ, ҳам Исроилга қарши уруш олиб бораётганини ва Ливан ҳудудини ҳимоя қилиш учун қўлидан келган барча ишни қилишини таъкидлади.

Нефт бозорлари ва озиқ-овқат хавфсизлиги

·         Нефт нархининг кўтарилиши: Теҳрон АҚШ билан музокаралар олиб борилаётганини қатъиян рад этгач, Эрондаги уруш тинчишига бўлган умидлар сўна бошлади ва бунинг ортидан нефт нархлари янада юқорилади.

·         Озиқ-овқат таъминоти: «Breakingviews» нашри шарҳловчиси Энтони Карри Эрондаги урушнинг глобал озиқ-овқат хавфсизлигига кўрсатадиган таъсири Россиянинг 2022-йилда Украинага бостириб кириши оқибатларидан кўра анча ҳалокатлироқ бўлишидан огоҳлантирди.