АҚШ ўзидан 260 млн доллар қарз қолдириб, ЖССТни бутунлай тарк этди

АҚШ расман Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти таркибидан чиқиш жараёнини якунлади. Натижада Вашингтон ташкилот олдида тахминан 260 млн доллар миқдорида тўланмаган қарз қолдирди. Барча молиявий ажратмалар тўхтатилди, АҚШ вакиллари эса ЖССТнинг барча раҳбар органлари, ишчи гуруҳлари ва офисларидан чақириб олинди, деб хабар бермоқда «Bloomberg».

Чиқиш жараёни роса бир йил давом этди. Доналд Трамп тегишли фармонни иккинчи президентлик муддатининг биринчи куни — 2025 йил январда имзолаган. У ЖССТни COVID-19 пандемиясига «самарасиз жавоб бериш», ислоҳотлар йўқлиги ва «ноқонуний сиёсий таъсирга қарамлик»да айблаган.

1948 йилда қабул қилинган Конгресс резолюциясига кўра, мамлакат ЖССТдан чиқиш учун бир йил олдин огоҳлантириши ва барча молиявий мажбуриятларни бажариши лозим. ЖССТ қарз миқдорини расман тасдиқлаган, аммо АҚШ соғлиқни сақлаш идораси расмийси қонун қарзни чиқишгача мажбурий тўлаш талабини аниқ белгиламаслигини айтган.

Глобал хавфлар

АҚШнинг ташкилотни тарк этиши ЖССТни энг йирик донорларидан бирисиз қолдирди. 2022–2023 йилларда Америка ташкилот бюджетига қарийб 1,3 млрд доллар ажратган эди. Бу маблағлар ОИТВ, полиомиелит ва Эбола каби касалликларга қарши дастурларни молиялаштиришда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлган.

Мутахассислар маълумот алмашинуви узилишига алоҳида эътибор қаратмоқда. АҚШ глобал грипп мониторинги тизимидан чиқиб кетиши орқали янги штаммларга мос вакциналарни ўз вақтида янгилаш имкониятларини чеклаб қўяди.

Жоржтаун университети қошидаги ЖССТ ҳамкорлик маркази раҳбари Лоуренс Гостин бу жараённи «жуда чиркин ажралиш» деб баҳолади. АҚШ Юқумли касалликлар жамияти президенти Роналд Наҳасс эса ЖССТдан чиқишни «илмий жиҳатдан масъулиятсиз қарор» деб атади.

Айни пайтда АҚШ феврал ойида ўтказиладиган грипп вакциналари бўйича ЖССТ йиғилишида ҳеч бўлмаганда чекланган форматда иштирок этиш имкониятини муҳокама қилмоқда.

Изоляционизм сиёсати

ЖССТдан чиқиш АҚШнинг халқаро тиббий ҳамкорликдан узоқлашиш сиёсатининг бир қисми сифатида баҳоланмоқда. Маълумотларга кўра, Илон Маск раҳбарлик қилаётган DOGE доирасида USAID орқали амалга оширилган ҳуманитар дастурлар кескин қисқартирилган.

Шунингдек, соғлиқни сақлаш вазири лавозимини эгаллаб турган кичик Роберт Ф. Кеннеди Gavi билан ҳамкорликни тўхтатган. АҚШ эндиликда ЖССТ ўрнига 60 та давлат билан икки томонлама касалликлар мониторинги ташаббусларини ишлаб чиқмоқда.

АҚШ ортидан Аргентина ҳам ЖССТни тарк этиш ниятини билдиргани глобал тиббий ҳамкорликда янги бўлинишлар хавфини кучайтирмоқда.