S&P Қозоғистон рейтингини оширди: иқтисодиёт ва инвестициялар учун бу нимани англатади?

«S&P Global Ratings» 21-август куни Қозоғистоннинг узоқ ва қисқа муддатли суверен кредит рейтингларини BBB-/A-3 дан BBB/A-2 гача оширди ва рейтинг бўйича прогнозни «барқарор» даражада сақлаб қолди. Агентлик, шунингдек, валютани эркин ўтказиш ва конвертация қилиш бўйича баҳони BBB+ гача оширди ҳамда Қозоғистоннинг миллий шкаладаги рейтингини kzAAA даражасида тасдиқлади.

«QZ Economy» таҳлилий Telegram каналига кўра, рейтингнинг оширилиши Қозоғистоннинг инвестиция даражасидаги давлатлар орасидаги мавқеини мустаҳкамлайди ва инвесторлар ишончини ошириши мумкин.

«Суверен рейтингнинг юқорилаши — бу ишончнинг ошиши ҳамдир», — дея таъкидлади экспертлар 22-август куни.

Уларнинг фикрича, бу иқтисодиёт учун молиялаштириш шартларини яхшилаши, хорижий кредиторлар ва инвесторлар билан ишлайдиган қозоғистонлик компанияларни қўллаб-қувватлаши ҳамда Қозоғистоннинг умумий инвестицион жозибадорлигини ошириши мумкин.

Иқтисодий ўсиш асосий кучли томон бўлиб қолмоқда

Рейтингнинг оширилиши S&P таърифлаган Қозоғистоннинг «ЯИМ ўсиш истиқболининг барқарорлиги, шунингдек, келажакдаги ташқи зарбалар таъсирини юмшатишга ёрдам берадиган етарли ташқи ва фискал захиралари» билан боғлиқ.
Дастлабки маълумотларга кўра, биринчи чоракда нефт экспорти ва ишлаб чиқаришдаги узилишлар сабаб ўсиш кескин секинлашганига қарамай, январ-июн ойларида ЯИМ 4,1 фоизга ўсган.

S&P 2026-йилда Қозоғистон иқтисодиёти 5,1 фоизга ўсишини, 2027–2029-йилларда эса ўсиш суръати 4-4,5 фоиз атрофида бўлишини прогноз қилмоқда. Агентлик нефт соҳасига боғлиқ бўлмаган иқтисодий фаоллик фискал консолидация ва жаҳон нефт нархларининг пасайиши таъсирини қисман қоплашини кутмоқда. Қурилиш ва ишлаб чиқариш саноати эса иқтисодий ўсишга аллақачон қўшимча туртки бермоқда.

Захиралар бюджетни барқарорлаштиришга ёрдам бермоқда

Қозоғистон ҳукуматининг ликвид активлари келгуси тўрт йил давомида ЯИМнинг тахминан 21 фоизи даражасида барқарорлашиши прогноз қилинмоқда. Миллий банк ва ҳукуматнинг ташқи активлари мамлакатнинг ялпи ташқи қарзидан кўп. Бу эса ташқи иқтисодий зарбалар юзага келганда давлатга ҳаракат қилиш учун қўшимча имконият беради. Бюджет кўрсаткичлари ҳам яхшиланмоқда. Жорий йилнинг биринчи ярмида давлат бюджети тақчиллиги ЯИМнинг 1,2 фоизини ташкил қилди. Бу йил якуни бўйича белгиланган 2,5 фоизлик мақсадга эришиш режасига мос келади.

S&P 2026–2029-йилларда умумий давлат бюджети тақчиллиги ўртача ЯИМнинг 1,2-1,3 фоизини ташкил этишини кутмоқда. 2025-йилда бу кўрсаткич 3,7 фоиз бўлган. Биринчи ярим йилликда солиқ тушумлари йиллик ҳисобда 17 фоизга ошди. Қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) тушумлари эса 42 фоизга кўпайди. Солиқ базасини кенгайтириш ва харажатларни назорат қилиш бўйича чора-тадбирлар бюджетни янада барқарорлаштиришга ёрдам бериши кутилмоқда.

Сиёсий таҳлилчи Ғазиз Абишев рейтингнинг оширилишини ҳукуматнинг бюджет ва иқтисодий сиёсати, жумладан, солиқ ислоҳотлари, харажатларни назорат қилиш ҳамда қайта ишлаш саноатини ривожлантиришга эътибор кучайтирилгани билан боғлади.

«Молиявий интизом халқаро экспертларга ёқади. Мамлакат харажатларни тартибга солмоқда ва маблағларни жамғаришни қўллаб-қувватламоқда, Миллий жамғарма маблағларининг сарфлаб юборилишидан ҳимоя қилмоқда», — деди Абишев.

У, шунингдек, ҳукуматнинг хорижий инвесторлар билан ишлаётгани ва президент Қосим-Жомарт Тўқаевнинг иқтисодий прагматизмини алоҳида таъкидлади. Унинг фикрича, бу ёндашув тегишли ҳамкорлар билан ҳамкорликдан максимал фойда олиш ва геосиёсий хатарларни минималлаштиришга қаратилган.

Инвестициялар асосий фойдага айланиши мумкин

S&P инвестициялар юқори даражада — ЯИМнинг тахминан 30 фоизи миқдорида сақланишини кутмоқда. Бу, асосан, инфратузилма, хомашёни қайта ишлаш ва энергетика лойиҳалари ҳисобига амалга ошиши кутилмоқда. Инвестиция дастури Қозоғистоннинг хомашёга асосланган иқтисодиётини диверсификация қилиш ҳаракатларида муҳим ўрин тутади.

«QZ Economy» экспертларининг фикрича, рейтингнинг оширилиши хорижий инвесторлар ва халқаро молия институтлари ишончини кучайтириши, «иқтисодиёт учун молия жалб қилиш харажатларини камайтириши» ҳамда хорижий кредиторлар ва инвесторлар билан ишлайдиган қозоғистонлик компаниялар учун шартларни яхшилаши мумкин. Шунинг учун рейтинг оширилишининг аҳамияти давлат молиявий ҳолати билангина чекланмайди. Юқори рейтинг мамлакат хавфини пастроқ деб баҳолашга ёрдам беради. Бироқ унинг иқтисодиётга ҳақиқий таъсири инвестиция дастурлари янги ишлаб чиқариш қувватлари, инфратузилма ва узоқ муддатли меҳнат унумдорлигини қанчалик ошира олишига боғлиқ бўлади.

Нефт асосий хавф бўлиб қолмоқда

Қозоғистон ҳали ҳам хомашё нархларининг ўзгариши ва нефт экспортидаги узилишларга боғлиқ бўлиб қолмоқда.
Нефт экспортининг қарийб 80 фоизи Россия ҳудуди орқали ўтадиган Каспий қувур консорциуми (CPC) қувури орқали амалга оширилади. Нефт эса мамлакат экспортининг ярмидан кўпини ташкил этади. S&Pнинг «барқарор» прогнози CPC қувурида юзага келиши мумкин бўлган узилишлар қисқа муддатли бўлади, деган тахминга асосланган. Агар жаҳон нефт нархлари узоқ вақт давомида пасайса ёки қувур орқали етказиб беришда узоқ муддатли узилишлар юзага келса, бу Қозоғистон рейтингининг пасайтирилишига олиб келиши мумкин.

Аксинча, бюджет кўрсаткичларининг янада яхшиланиши ва ҳукуматнинг фоиз тўловлари бўйича харажатлари камайиши рейтингнинг янада оширилишига олиб келиши мумкин. Шунинг учун рейтингнинг оширилиши Қозоғистон учун ҳам эътироф, ҳам янги мезон ҳисобланади. S&Pнинг «барқарор» прогнози мамлакатнинг кучли молиявий захиралари ташқи эҳтимолий зарбаларни енгиб ўтишга ёрдам беришини кўрсатмоқда. Шу билан бирга, бюджетни барқарорлаштириш ва иқтисодиётни диверсификация қилиш ишларини давом эттириш муҳим бўлиб қолади.

«S&P жаҳон иқтисодиётидаги ноаниқлик ва хомашё бозорларидаги ўзгарувчанлик шароитида ҳам Қозоғистон рейтингини оширди. Бу иқтисодиётимиз ташқи қийинчиликларга қарамай барқарор бўлиб қола олишини яна бир бор тасдиқлайди. Ислоҳотлар ва қилинган меҳнат ўз самарасини бермоқда», — дея таъкидлади «QZ Economy» таҳлилий Telegram канали.

Энди асосий синов — Қозоғистоннинг кучайган суверен ишончи молиялаштириш харажатларининг пасайишига, инвестицияларнинг барқарор давом этишига ва иқтисодиётнинг янада кенг диверсификация қилинишига олиб келиши.