Yaqin Sharqda urush davom etar ekan, neft narxlari yanada oshishi mumkin

Eronga qarshi AQSH–Isroil urushi uchinchi haftaga kirgani sababli neft narxlari dushanba kuni bozor ochilishida yana oshishi mumkin. Mojaro neft infratuzilmasiga tahdid solmoqda va jahondagi eng yirik ta’minot uzilishlaridan biriga aylangan holda Ho‘rmuz bo‘g‘ozining yopiq qolishiga olib keldi.

Xalqaro energetika agentligi bugun, 15-mart kuni ma’lum qilishicha, Yaqin Sharqdagi urush sababli narxlar keskin oshib ketishining oldini olish maqsadida yaqin vaqt ichida bozorga 400 million barreldan ortiq neft zaxiralari chiqariladi. Agentlikka ko‘ra, Osiyo va Okeaniyadagi zaxiralar darhol, Yevropa va Amerikadagi zaxiralar esa mart oyi oxirida bozorga chiqariladi.

«Brent» va AQSHning «West Texas Intermediate» neft fyucherslari bu oyda 40 foizdan ortiqqa qimmatlashib, 2022-yildan beri eng yuqori darajaga yetdi. Bu AQSH va Isroilning Eronga qarshi hujumlaridan keyin Tehronning jahon neft ta’minotining taxminan beshdan bir qismi o‘tadigan strategik nuqta — Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashishni to‘xtatgani bilan bog‘liq.

Xargga hujum

AQSH prezidenti Donald Tramp ittifoqchilarini ushbu strategik yo‘lak xavfsizligini ta’minlash uchun harbiy kemalar jo‘natishga chaqirdi. Shuningdek, u AQSH 14-mart kuni harbiy nishonlarga zarba berganidan keyin Eronning Xarg orolidagi neft eksport markaziga yana hujumlar qilish bilan tahdid qildi. Bu tahdidga Tehron javoban yanada qattiq javob qaytarishini bildirgan.

Xarg oroliga qilingan hujumlardan ko‘p o‘tmay, Eron dronlari Birlashgan Arab Amirliklaridagi Fujayra shahrida joylashgan muhim neft terminaliga zarba berdi.

«JP Morgan» tahlilchisi Natasha Kanevaning ta’kidlashicha, bu mojaroning yanada keskinlashganini ko‘rsatadi. Bank tahlilchilariga ko‘ra, BAAdagi Fujayra terminali bilan birga Saudiya Arabistonidagi Ras-Tanura eksport terminali va Abqayq neft qayta ishlash inshootlari ham Fors ko‘rfazidagi eng muhim va xavf ostidagi energetik obyektlar qatoriga kiradi.

Fujayrada neft yuklash operatsiyalari qayta tiklangani haqida «Reuters» agentligiga mahalliy manba xabar bergan. Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan tashqarida joylashgan Fujayra orqali BAAning asosiy «Murban» nefti kuniga taxminan 1 million barrel hajmda eksport qilinadi, bu jahon talabining taxminan 1 foiziga teng.

Muzokaralardan darak yo‘q

Xalqaro energetika agentligi ma’lumotiga ko‘ra, yuk tashishdagi uzilishlar sabab mart oyida jahon neft ta’minoti kuniga 8 million barrelga kamayishi mumkin. Shu bilan birga, Yaqin Sharq ishlab chiqaruvchilari neft ishlab chiqarishni kamida kuniga 10 million barrelga qisqartirgan.

AQSH energetika vaziri Kris Rayt bugun, 15-mart kuni Eron bilan urush «yaqin bir necha hafta ichida» tugashini kutayotganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, shundan keyin neft ta’minoti tiklanib, energiya narxlari pasayadi.

Shu bilan birga, uchta manbaga ko‘ra, Tramp ma’muriyati Yaqin Sharqdagi ittifoqchilarining diplomatik muzokaralarni boshlash bo‘yicha sa’y-harakatlarini rad etgan. Eron esa AQSH va Isroil zarbalari to‘xtamaguncha har qanday sulh taklifini qabul qilmasligini bildirib, mojaroning tez yakunlanishiga bo‘lgan umidlarni kamaytirgan.