2050-yilga borib yangi saraton holatlari soni taxminan 70 foizga oshishi mumkin — JSST

Mamlakatlar saraton kasalligiga qarshi kurashni zudlik bilan kuchaytirishi lozim, aks holda 2050-yilga borib yangi saraton kasalliklari soni yiliga qariyb 35 millionga yetishi mumkin. Bu haqda Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ogohlantirdi.

JSST ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyo bo‘ylab taxminan 20,6 million yangi saraton kasalligi aniqlanadi va qariyb 10 million kishi undan vafot etadi. Bu kuniga 26 mingdan ortiq o‘limni anglatadi. Qo‘shimcha choralar ko‘rilmasa, tashkilot 2050-yilga borib yangi saraton kasalliklari soni yiliga qariyb 35 millionga yetishi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda. Bu hozirgi ko‘rsatkichlardan taxminan 70 foizga oshganini anglatadi.

Saraton yurak-qon tomir kasalliklaridan keyin butun dunyo bo‘ylab o‘limning ikkinchi asosiy sababi bo‘lib qolmoqda. JSST asosiy muammo sifatida profilaktika, tashxis qo‘yish va davolashga teng bo‘lmagan imkoniyatlarni ko‘rsatadi. Masalan, yuqori daromadli mamlakatlarda ko‘krak bezi saratoniga chalingan ayollarning 87 foizi tashxis qo‘yilganidan keyin besh yil omon qoladi. Kam daromadli mamlakatlarda bu ko‘rsatkich taxminan 42 foizni tashkil qiladi. Mamlakatlarning uchdan bir qismidan kamrog‘i saraton kasalligini davolashni universal tibbiy sug‘urta paketlariga kiritadi.

JSSTning saraton kasalligiga chalingan odamlar o‘rtasida o‘tkazgan birinchi so‘rovi shuni ko‘rsatdiki, kamida 45 foiz kishi moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelmoqda va yarmidan ko‘pida ruhiy salomatlik muammolari bor. Dunyo bo‘ylab saraton kasalligining o‘ndan to‘rtta holati oldini olish mumkin bo‘lgan xavf omillari bilan bog‘liq. Inson papillomavirusi, B va C gepatitlari va «Helicobacter pylori» kabi infeksiyalarni, shuningdek, alkogol va tamaki iste’molini, yuqori tana massasi indeksini va jismoniy faollikning sustligini keltirib chiqaradi.

O‘pka saratoni butun dunyo bo‘ylab saraton kasalligidan o‘limning eng keng tarqalgan sababi bo‘lib qolmoqda. JSST erkaklar orasida o‘pka, prostata va yo‘g‘on ichak saratonini eng keng tarqalgan deb hisoblaydi. Ayollar orasida yo‘g‘on ichak, ko‘krak va o‘pka saratoni ham holatlarning katta qismini tashkil qiladi.

2010-yildan beri butun dunyo bo‘ylab tamaki iste’moli 27 foizga kamaydi va emlash va sanitariya sharoitlarining yaxshilanishi tufayli infeksiya bilan bog‘liq saraton kasalligi asta-sekin kamayib bormoqda. Biroq, JSST ma’lumotlariga ko‘ra, bu ko‘rsatkichlar yetarli emas va davolanish imkoniyati notengligicha qolmoqda.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti kruiz kemasida aniqlangan xantavirus holatlari yangi pandemiya boshlanganini anglatmasligini ma’lum qilgandi.