Хитой аҳолиси тез суръатда қарияпти
Пекин рекорд даражада паст туғилиш кўрсаткичларини субсидиялар, солиқ имтиёзлари ва туғилишни рағбатлантирувчи хабарлар орқали кўтаришга уринмоқда.
Хитой аҳолиси тарихий суръат билан қаримоқда. 1950-йилда Хитой аҳолисининг қарийб тўртдан бири (24,5 фоиз) 0–9 ёшда бўлган. 2024-йилга келиб, бу улуш 9,9 фоизга тушган ва 2100-йилга келиб 5 фоизга камайиши прогноз қилинмоқда. Шу билан бирга, 80+ ёшдаги аҳоли кескин ортиши кутилмоқда. Бу ҳақда «Visual Capitalist» хабар берди.
Бэби-бумдан туғилиш камайишигача
ХХ асрнинг ўрталарида Хитой ёш давлат эди. 1950-йилларда аёллар ўртача 6 нафардан кўпроқ фарзанд туғгани кенг аҳоли пирамидасини шакллантирган.
1980-йилда жорий қилинган бир фарзанд сиёсати мамлакат демографик траекториясини кескин ўзгартирди. Маълумотлар кўрсатмоқдаки, бу сиёсат аҳоли ўсишини чеклаш учун киритилган ва ҳар бир аёл учун туғилиш даражасини 2,1 фарзанддан пастга туширган.
Сиёсат бекор қилинганидан сўнг, 2015-йилдан кейин ҳам туғилиш даражаси камайишда давом этди. 2025-йилда Хитой аҳолиси учинчи йил қаторасига пасайди, янги туғилганлар эса рекорд даражада паст бўлди.
Қуйидаги жадвал Хитой аҳолисини уч тоифага – ёшлар, меҳнатга лаёқатлилар ва қариялар – бўлиб кўрсатади ҳамда ХI асрда бу баланслинг қанчалик кескин ўзгариши прогноз қилинаётганини намоён этади.
Ёш таркиби (1950–2100)
Йил | Умумий (0–14 ёш) | Улуш (0–14 ёш) | Умумий (15–64 ёш) | Улуш (15–64 ёш) | Умумий (65+ ёш) | Улуш (65+ ёш) |
1950 | 189,268,865 | 34.8% | 327,341,085 | 60.2% | 27,433,877 | 5.0% |
1960 | 264,106,864 | 40.3% | 364,725,977 | 55.7% | 25,968,767 | 4.0% |
1970 | 335,853,316 | 40.8% | 456,928,893 | 55.5% | 30,526,573 | 3.7% |
1980 | 354,891,524 | 36.1% | 585,059,009 | 59.5% | 43,212,838 | 4.4% |
1990 | 332,207,164 | 28.8% | 759,714,747 | 65.9% | 61,660,067 | 5.3% |
2000 | 311,607,227 | 24.5% | 868,881,396 | 68.4% | 89,087,971 | 7.0% |
2010 | 249,688,143 | 18.5% | 984,808,248 | 72.9% | 117,053,342 | 8.7% |
2020 | 256,055,030 | 18.0% | 989,716,558 | 69.4% | 180,299,849 | 12.6% |
2030 | 169,741,083 | 12.1% | 971,978,211 | 69.5% | 256,360,965 | 18.3% |
2040 | 125,901,572 | 9.4% | 859,475,953 | 64.0% | 357,286,132 | 26.6% |
2050 | 125,320,828 | 9.9% | 745,290,858 | 59.2% | 389,291,776 | 30.9% |
2060 | 99,180,376 | 8.7% | 613,135,302 | 54.1% | 422,064,944 | 37.2% |
2070 | 75,818,157 | 7.6% | 524,428,731 | 52.6% | 396,611,350 | 39.8% |
2080 | 72,882,216 | 8.4% | 405,136,704 | 46.7% | 389,977,526 | 44.9% |
2090 | 62,358,104 | 8.4% | 330,723,295 | 44.7% | 347,531,046 | 46.9% |
2100 | 49,631,917 | 7.9% | 293,476,753 | 46.6% | 286,008,961 | 45.5% |
Бойликка эришишдан олдин қариш
Кўпгина Ғарб давлатларидан фарқли ўлароқ, Хитойда аҳоли ўсиши даражаси мамлакат тўлиқ ривожланишидан олдин жуда паст даражага тушди. Бу эса Хитойнинг иссиқ иқтисодий қоплама (пер капита бойлик)сиз тез қаришига олиб келмоқда, Япония ёки Германия каби мамлакатлардагидай ёрдамга эга эмас.
2100-йилга келиб, прогнозларга кўра, Хитой аҳолисининг қарийб 40 фоизи 60 ёш ва ундан катта бўлиши мумкин. Меҳнатга лаёқатли аҳоли камаяди, пенсиядагилар эса ортиб боради. Бу эса меҳнат билан таъминланиш, пенсия барқарорлиги ва иқтисодий ўсишнинг секинлашиши каби муаммоларни юзага келтиради.
Сиёсат трендни ўзгартириши мумкинми?
Прогнозлар аниқ тахминлар эмас. Улар ҳозирги туғилиш, ўлим ва миграция тенденциялари сақланади, деб ҳисоблайди. Пекин ҳукумати эса бу тенденцияларни ўзгартириш учун фаол ҳаракат қилмоқда. Яқин йилларда ота-оналар учун субсидиялар, солиқ имтиёзлари, тураржой стимуллари жорий қилинди ва туғилишни ҳатто «миллий бурч» сифатида тарғиб қилишди.
Шу билан бирга, молиявий рағбатлар ҳалигача структуравий омиллар – жуда қиммат турар-жой, рақобатли таълим, шаҳарлашув ва ижтимоий меъёрларнинг ўзгариши устидан ғалаба қила олмади.
Хитой аҳоли таркибини ҳақиқатан ҳам ўзгартириш мумкинми, бу ҳали номаълум. Бироқ маълумки, 2100-йилда мамлакатнинг ёш таркиби 1950-йилдагидек ёш аҳолига эга давлатдан кескин фарқ қилади.
