Хитой иқтисодиёти 4,5 фоизга ўсди

Хитой иқтисодиёти 2026-йилнинг учинчи чорагида тезроқ ўсди. Сунъий интеллект соҳасидаги жадал ривожланиш ҳисобига экспортнинг кескин ошиши чакана савдо ва инвестициялардаги сустликни қисман қоплади.

Сентябр ойида якунланган уч ой давомида мамлакат ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ) ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 4,5 фоизга ўсди. Бу «Bloomberg» сўровида қатнашган иқтисодчиларнинг 4,4 фоизлик ўртача прогнозидан юқори бўлди. Олдинги чоракда эса иқтисодий ўсиш 4,3 фоизни ташкил этган эди. Бу сўнгги йиллардаги энг паст кўрсаткичлардан бири бўлган.

Хитой Миллий статистика бюроси маълумотларига кўра, 2026-йилнинг январ–сентябр ойларида мамлакат иқтисодиёти 4,6 фоизга ўсган. Бунда биринчи чоракдаги юқорироқ ўсиш суръати ҳам муҳим рол ўйнаган.

Хитой ҳукумати 2026-йил учун иқтисодий ўсишни 4,5–5 фоиз даражасида таъминлашни мақсад қилган.

«Бу натижа йиллик ўсиш бўйича белгиланган мақсадга эришиш имконини сақлаб қолади», — деди ING банкининг Буюк Хитой минтақаси бўйича бош иқтисодчиси Линн Сонг.

Миллий статистика бюроси директорининг ўринбосари Мао Шэнюннинг таъкидлашича, учинчи чоракдаги ўсиш суръати COVID-19 пандемияси даврини ҳисобга олмаганда, сўнгги ўн йилликлардаги энг паст кўрсаткичлардан бири бўлди. Шунга қарамай, Хитой дунёнинг йирик иқтисодиётлари орасида нисбатан юқори ўсишни қайд этди.

У халқаро вазиятнинг мураккаблиги ва мамлакат ичида талаб етарли эмаслигига қарамай, иқтисодиёт ўсишда давом этаётганини айтди. Бироқ барқарор иқтисодий ўсишни таъминлаш учун ҳали кўп иш қилиш кераклигини таъкидлади.

Хитой иқтисодиётида экспорт ўсмоқда, ички талаб эса суст

Хитой раҳбарияти иқтисодиётдаги икки хил ҳолатни ҳал қилишга ҳаракат қилмоқда. Бир томондан, сунъий интеллект, юқори технологиялар ва замонавий ишлаб чиқариш соҳалари ривожланмоқда. Бу экспортнинг ўсишига ёрдам беряпти. Иккинчи томондан, кўчмас мулк бозоридаги узоқ давом этаётган инқироз аҳолининг харид қобилияти ва ички талабга салбий таъсир кўрсатмоқда.

Сентябр ойида Хитой экспорти доллар ҳисобида ўтган йилнинг шу ойига нисбатан 36 фоизга ошди.

Экспортнинг импортдан устунлиги натижасида мамлакатнинг ташқи савдо ижобий салдоси ҳам ўсиб бормоқда. Ушбу кўрсаткич ўтган йилги рекорд — 1,2 триллион доллардан ҳам ошиши мумкин.

Бироқ бу ҳолат Хитойнинг савдо ҳамкорлари, айниқса, Европа Иттифоқи билан келишмовчиликларни кучайтирмоқда. Европа бозорида арзон Хитой маҳсулотлари кўпайиши маҳаллий ишлаб чиқарувчилар ва иш ўринларига таҳдид солмоқда.

Шу ойда Брюссел ва Пекин Хитойда ишлаб чиқарилган гибрид автомобилларни Европа Иттифоқига олиб кириш учун квота белгилашга келишиб олди. Бу кенг кўламли савдо можаросининг олдини олишга ёрдам берди. Бироқ Европа Иттифоқи ўз ишлаб чиқарувчиларини ҳимоя қилиш учун бошқа чекловларни ҳам жорий этиши мумкин.

Хитойда саноат ишлаб чиқариши ҳам ўсишда давом этмоқда. Сентябр ойида ушбу кўрсаткич ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 5,5 фоизга ошди. Бу иқтисодчилар прогнозларига мос келади ва август ойидаги 5,2 фоизлик ўсишдан юқори.

Аҳолининг истеъмол фаоллигини кўрсатувчи чакана савдо ҳажми сентябр ойида 1,1 фоизга ўсди. Августда бу кўрсаткич 0,4 фоизни ташкил этган эди. Сентябр натижаси иқтисодчиларнинг 0,5 фоизлик прогнозидан ҳам юқори бўлди.

Хитой ҳукумати ички талабни ошириш учун қўшимча чоралар кўришга ваъда берган. Кўчмас мулк бозорида беш йилдан бери давом этаётган пасайиш аҳолининг иқтисодиётга бўлган ишончини сусайтирмоқда.

ING банки иқтисодчиси Линн Сонгнинг фикрича, чакана савдонинг кутилганидан яхшироқ ўсишига давлат томонидан субсидиялар ажратилаётган смартфонлар ва бошқа электрон қурилмалар савдосининг кўпайиши ҳам ҳисса қўшган.

Кўчмас мулк бозоридаги вазият ҳали ҳам мураккаб

Хитойда уй-жой бозоридаги вазият барқарорлашгани йўқ. Миллий статистика бюроси маълумотларига кўра, давлат субсидиялари асосида қурилган уйлар ҳисобга олинмаганда, 70 та шаҳарда янги уйлар нархи сентябр ойида августга нисбатан 0,14 фоизга пасайди.

Шунга қарамай, пасайиш суръати бироз секинлашди. Август ойида уйлар нархи июлга нисбатан 0,17 фоизга арзонлашган эди.

«Conference Board» ташкилотининг Хитой маркази бош иқтисодчиси Юхан Чжаннинг таъкидлашича, Хитой иқтисодиёти ҳали ҳам асосан ишлаб чиқариш ва товарлар таклифи ҳисобига ўсмоқда.

Унинг фикрича, бу ҳолат қисқа муддатда иқтисодий ўсишни қўллаб-қувватлайди ва саноатни модернизация қилишга ёрдам беради. Бироқ иқтисодий тикланиш барқарор бўлиши учун аҳолининг истеъмоли, хизматларга бўлган талаб ва келажакка ишончини ҳам ошириш зарур.

Чжаннинг айтишича, инвестициялар тўғрисидаги маълумотлар Хитой иқтисодиёти тобора кўпроқ ҳукумат «янги ишлаб чиқарувчи кучлар» деб атайдиган соҳаларга, айниқса, замонавий саноатга таянаётганини кўрсатмоқда.

Унинг таъкидлашича, давлатнинг стратегик соҳаларни қўллаб-қувватлаши ускуналар ишлаб чиқариш ва юқори технологиялар тармоқларида инвестицияларнинг ўсишига ёрдам бермоқда.

Бироқ асосий капиталга инвестициялар ҳажми камайишда давом этмоқда. 2026-йилнинг январ–сентябр ойларида ушбу кўрсаткич ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 7,2 фоизга пасайди. Бу август ойи якунида қайд этилган пасайиш билан бир хил бўлди. Натижа иқтисодчиларнинг 7,3 фоизлик пасайиш прогнозидан эса бироз яхшироқ чиқди.

2000-йилда Хитой ўзаро савдо ҳажми бўйича дунёдаги атиги 10 та мамлакат иқтисодиётида АҚШ ва Европа Иттифоқидан олдинда эди. 2025-йилга келиб эса у дунё мамлакатлари ва ҳудудларининг ярмидан кўпида энг йирик савдо ҳамкорига айланди.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Visa Хитойнинг 144 трлн долларлик банк карталари бозорига киришга рухсат олганди.