Xitoy iqtisodiyoti 4,5 foizga o‘sdi

Xitoy iqtisodiyoti 2026-yilning uchinchi choragida tezroq o‘sdi. Sun’iy intellekt sohasidagi jadal rivojlanish hisobiga eksportning keskin oshishi chakana savdo va investitsiyalardagi sustlikni qisman qopladi.

Sentyabr oyida yakunlangan uch oy davomida mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YAIM) o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 4,5 foizga o‘sdi. Bu «Bloomberg» so‘rovida qatnashgan iqtisodchilarning 4,4 foizlik o‘rtacha prognozidan yuqori bo‘ldi. Oldingi chorakda esa iqtisodiy o‘sish 4,3 foizni tashkil etgan edi. Bu so‘nggi yillardagi eng past ko‘rsatkichlardan biri bo‘lgan.

Xitoy Milliy statistika byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning yanvar–sentabr oylarida mamlakat iqtisodiyoti 4,6 foizga o‘sgan. Bunda birinchi chorakdagi yuqoriroq o‘sish sur’ati ham muhim rol o‘ynagan.

Xitoy hukumati 2026-yil uchun iqtisodiy o‘sishni 4,5–5 foiz darajasida ta’minlashni maqsad qilgan.

«Bu natija yillik o‘sish bo‘yicha belgilangan maqsadga erishish imkonini saqlab qoladi», — dedi ING bankining Buyuk Xitoy mintaqasi bo‘yicha bosh iqtisodchisi Linn Song.

Milliy statistika byurosi direktorining o‘rinbosari Mao Shenyunning ta’kidlashicha, uchinchi chorakdagi o‘sish sur’ati COVID-19 pandemiyasi davrini hisobga olmaganda, so‘nggi o‘n yilliklardagi eng past ko‘rsatkichlardan biri bo‘ldi. Shunga qaramay, Xitoy dunyoning yirik iqtisodiyotlari orasida nisbatan yuqori o‘sishni qayd etdi.

U xalqaro vaziyatning murakkabligi va mamlakat ichida talab yetarli emasligiga qaramay, iqtisodiyot o‘sishda davom etayotganini aytdi. Biroq barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash uchun hali ko‘p ish qilish kerakligini ta’kidladi.

Xitoy iqtisodiyotida eksport o‘smoqda, ichki talab esa sust

Xitoy rahbariyati iqtisodiyotdagi ikki xil holatni hal qilishga harakat qilmoqda. Bir tomondan, sun’iy intellekt, yuqori texnologiyalar va zamonaviy ishlab chiqarish sohalari rivojlanmoqda. Bu eksportning o‘sishiga yordam beryapti. Ikkinchi tomondan, ko‘chmas mulk bozoridagi uzoq davom etayotgan inqiroz aholining xarid qobiliyati va ichki talabga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.

Sentyabr oyida Xitoy eksporti dollar hisobida o‘tgan yilning shu oyiga nisbatan 36 foizga oshdi.

Eksportning importdan ustunligi natijasida mamlakatning tashqi savdo ijobiy saldosi ham o‘sib bormoqda. Ushbu ko‘rsatkich o‘tgan yilgi rekord — 1,2 trillion dollardan ham oshishi mumkin.

Biroq bu holat Xitoyning savdo hamkorlari, ayniqsa, Yevropa Ittifoqi bilan kelishmovchiliklarni kuchaytirmoqda. Yevropa bozorida arzon Xitoy mahsulotlari ko‘payishi mahalliy ishlab chiqaruvchilar va ish o‘rinlariga tahdid solmoqda.

Shu oyda Brussel va Pekin Xitoyda ishlab chiqarilgan gibrid avtomobillarni Yevropa Ittifoqiga olib kirish uchun kvota belgilashga kelishib oldi. Bu keng ko‘lamli savdo mojarosining oldini olishga yordam berdi. Biroq Yevropa Ittifoqi o‘z ishlab chiqaruvchilarini himoya qilish uchun boshqa cheklovlarni ham joriy etishi mumkin.

Xitoyda sanoat ishlab chiqarishi ham o‘sishda davom etmoqda. Sentyabr oyida ushbu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 5,5 foizga oshdi. Bu iqtisodchilar prognozlariga mos keladi va avgust oyidagi 5,2 foizlik o‘sishdan yuqori.

Aholining iste’mol faolligini ko‘rsatuvchi chakana savdo hajmi sentabr oyida 1,1 foizga o‘sdi. Avgustda bu ko‘rsatkich 0,4 foizni tashkil etgan edi. Sentyabr natijasi iqtisodchilarning 0,5 foizlik prognozidan ham yuqori bo‘ldi.

Xitoy hukumati ichki talabni oshirish uchun qo‘shimcha choralar ko‘rishga va’da bergan. Ko‘chmas mulk bozorida besh yildan beri davom etayotgan pasayish aholining iqtisodiyotga bo‘lgan ishonchini susaytirmoqda.

ING banki iqtisodchisi Linn Songning fikricha, chakana savdoning kutilganidan yaxshiroq o‘sishiga davlat tomonidan subsidiyalar ajratilayotgan smartfonlar va boshqa elektron qurilmalar savdosining ko‘payishi ham hissa qo‘shgan.

Ko‘chmas mulk bozoridagi vaziyat hali ham murakkab

Xitoyda uy-joy bozoridagi vaziyat barqarorlashgani yo‘q. Milliy statistika byurosi ma’lumotlariga ko‘ra, davlat subsidiyalari asosida qurilgan uylar hisobga olinmaganda, 70 ta shaharda yangi uylar narxi sentabr oyida avgustga nisbatan 0,14 foizga pasaydi.

Shunga qaramay, pasayish sur’ati biroz sekinlashdi. Avgust oyida uylar narxi iyulga nisbatan 0,17 foizga arzonlashgan edi.

«Conference Board» tashkilotining Xitoy markazi bosh iqtisodchisi Yuxan Chjanning ta’kidlashicha, Xitoy iqtisodiyoti hali ham asosan ishlab chiqarish va tovarlar taklifi hisobiga o‘smoqda.

Uning fikricha, bu holat qisqa muddatda iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlaydi va sanoatni modernizatsiya qilishga yordam beradi. Biroq iqtisodiy tiklanish barqaror bo‘lishi uchun aholining iste’moli, xizmatlarga bo‘lgan talab va kelajakka ishonchini ham oshirish zarur.

Chjanning aytishicha, investitsiyalar to‘g‘risidagi ma’lumotlar Xitoy iqtisodiyoti tobora ko‘proq hukumat «yangi ishlab chiqaruvchi kuchlar» deb ataydigan sohalarga, ayniqsa, zamonaviy sanoatga tayanayotganini ko‘rsatmoqda.

Uning ta’kidlashicha, davlatning strategik sohalarni qo‘llab-quvvatlashi uskunalar ishlab chiqarish va yuqori texnologiyalar tarmoqlarida investitsiyalarning o‘sishiga yordam bermoqda.

Biroq asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi kamayishda davom etmoqda. 2026-yilning yanvar–sentabr oylarida ushbu ko‘rsatkich o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 7,2 foizga pasaydi. Bu avgust oyi yakunida qayd etilgan pasayish bilan bir xil bo‘ldi. Natija iqtisodchilarning 7,3 foizlik pasayish prognozidan esa biroz yaxshiroq chiqdi.

2000-yilda Xitoy o‘zaro savdo hajmi bo‘yicha dunyodagi atigi 10 ta mamlakat iqtisodiyotida AQSH va Yevropa Ittifoqidan oldinda edi. 2025-yilga kelib esa u dunyo mamlakatlari va hududlarining yarmidan ko‘pida eng yirik savdo hamkoriga aylandi.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Visa Xitoyning 144 trln dollarlik bank kartalari bozoriga kirishga ruxsat olgandi.