Eron AQSHga 10 banddan iborat shart qo‘ydi: sanksiyalar va Ho‘rmuz bo‘g‘ozi
Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish evaziga sanksiyalarni bekor qilishni va har bir kemadan 2 mln dollar boj olishni taklif qildi. Tramp buni «muhim qadam» deb atadi.
Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi qamaldani bekor qilish evaziga AQSH va Isroil bilan urushni to‘xtatish bo‘yicha 10 banddan iborat takliflar paketini taqdim etdi. Pokiston vositachiligida yuborilgan hujjatda Eronga qarshi barcha sanksiyalarni bekor qilish, qayta hujum qilmaslik kafolati va Livandagi «Hizbulloh» guruhiga nisbatan harbiy amaliyotlarni to‘xtatish talablari ilgari surilgan. Tehron vaqtinchalik otashkesim g‘oyasini rad etib, urushni to‘liq tugatish zarurligini ta’kidlamoqda. Donald Tramp ushbu taklifni «salmoqli qadam» deb atagan, biroq kelishuv uchun bu hali yetarli emasligini bildirgan, deb yozmoqda «The New York Times» nashri.
Taklifga ko‘ra, Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochsa-da, avvalgi «erkin harakatlanish» tartibiga qaytmaydi. Buning o‘rniga, har bir o‘tayotgan kemadan taxminan 2 mln dollar miqdorida boj undirish va bu mablag‘ni O‘mon bilan bo‘lishish ko‘zda tutilgan. To‘plangan mablag‘lar AQSH va Isroil hujumlari natijasida vayron bo‘lgan Eron infratuzilmasini tiklashga yo‘naltirilishi kerak. Bu bilan Eron tomoni bevosita tovon puli talab qilmasdan, o‘z zararlarini kema egalari hisobidan qoplashni rejalashtirmoqda.
Bo‘g‘ozdagi vaziyat esa hamon keskinligicha qolmoqda. O‘tgan dam olish kunlarida 21 ta kema o‘tib, urush davrining rekordi o‘rnatilgan bo‘lsa-da, Eron suyultirilgan tabiiy gaz (STG) tankerlarini hamon o‘tkazmayapti. Qatarning ikkita STG tankeri bo‘g‘ozga yaqinlashib, Eron taqiqi sababli yana ortga qaytishga majbur bo‘ldi. Shu bilan birga, Pokiston, Hindiston va Tailand kabi davlatlarning neft tankerlari, shuningdek, Fransiya va Yaponiya bilan bog‘liq kemalar ma’lum kelishuvlar asosida o‘tishga muvaffaq bo‘lmoqda.
Boj va cheklovlar
Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini iqtisodiy daromad manbaiga aylantirish strategiyasini qo‘llamoqda. Ba’zi kemalardan allaqachon 2 mln dollarlik boj undirilayotgani haqidagi xabarlar tasdiqlandi.
Bu tizim nafaqat energiya narxlariga, balki global logistika zanjiriga ham kuchli bosim o‘tkazmoqda. Tehronning ushbu «yangi bojxona» tartibi xalqaro dengiz huquqi normalariga zid bo‘lsa-da, amalda ishga tushirilgan.
