«NASA» «Artemis II»: Ой атрофига парвоз ва унинг аҳамияти

Кеча, 1 апрел куни Флоридадан тўрт нафар астронавт «Artemis II» миссияси доирасида парвозга чиқди. Бу 10 кунлик хавфли сафар ой атрофида айланиб чиқишни ўз ичига олади ва Америка Қўшма Штатларининг ушбу ўн йилликда инсонларни ой юзасига қайта олиб чиқиш йўлидаги энг муҳим қадами ҳисобланади, айниқса, Хитойнинг биринчи экипажли қўнишидан олдин.

Кимлар учяпти?

«Artemis II» миссиясидаги уч нафар «NASA» астронавти аввал Халқаро космик станциядаги илмий экспедицияларда иштирок этган тажрибали мутахассислардир. Уларга қўшилган ягона канадалик астронавт эса ой атрофидаги сафар учун илк бор космосга учмоқда.

Қуйида экипаж аъзолари ҳақида қисқача маълумот:

Миссия қўмондони – Рейд Уайзман

50 ёшли Уайзман 2014-йилда Халқаро космик станция бортида 165 кун фаолият юритган ва у ерга «Союз» кемаси орқали учган. У АҚШ ҳарбий-денгиз кучларининг собиқ синов учувчиси бўлган, кейинчалик «NASA» бош астронавти лавозимида ишлаган ва кейин «Artemis II» миссияси қўмондони этиб тайинланган.

Пилот – Виктор Гловер

49 ёшли Гловер 2020-йилдан бошлаб 168 кун давомида орбитада бўлган. У «Crew-1» миссиясида пилот сифатида иштирок этган, бу «SpaceX»нинг «Crew Dragon» капсуласи орқали астронавтларни Халқаро космик станцияга олиб борган илк тўлиқ миссия эди. У АҚШ ҳарбий-денгиз кучларида 40 дан ортиқ самолётни бошқарган, жанговар операцияларда қатнашган ва тўрт марта очиқ космосга чиққан. У ой миссиясига юборилган илк қора танли астронавт ҳисобланади.

Миссия мутахассиси – Кристина Кох

47 ёшли Кох 2019-йилда Халқаро космик станцияда 328 кун қолиб, аёллар орасида энг узоқ узлуксиз парвоз рекордини ўрнатган. У «NASA» тарихидаги илк тўлиқ аёллардан иборат космик чиқишларда иштирок этган. Электротехника муҳандиси ва физик бўлган Кох аввал «NASA» муҳандиси сифатида ишлаган ҳамда Антарктикада узоқ муддатли илмий экспедицияларда қатнашган. У ойга йўл олган илк аёл астронавтдир.

Миссия мутахассиси – Жеремий Хансен

50 ёшли Хансен Канада ҳарбий-ҳаво кучлари полковниги, илк бор космосга парвоз қилаётганига қарамай, ой миссиясида иштирок этаётган биринчи канадалик ва биринчи АҚШ фуқароси бўлмаган астронавтдир. У 2009-йилда Канада астронавтлар корпусига қабул қилинган бўлиб, унинг «Artemis II»да иштирок этиши АҚШ ва Канада ўртасидаги узоқ йиллик ҳамкорлик, жумладан Халқаро космик станцияда қўлланиладиган робототехникага қўшилган ҳиссани акс эттиради.

Ой миссияси нега муҳим?

Ойдан катта фойда бор. Ой тошлари ва тупроғининг асосий қисмини кислород, кремний, магний, темир, калций, алюминий ташкил қилади. Шунингдек, Ерда жуда кам учрайдиган гелий-3 ни ҳам Ойдан топиш мумкин. Қуёш шамоли туфайли у Ой юзасига жамланган. Гелий-3 келажакда тоза ядровий синтез ёқилғиси сифатида қўлланилиши мумкин (Тегишли лойиҳа ҳозирча тажриба босқичида).

Шунингдек, ракеталар, скафандрлар ва Ойга қўниш технологиялари анча ривожланди. Геосиёсий вазият ҳам бунга йўл очмоқда. АҚШ ва Хитой каби давлатлар учун Ойга қайтиш – куч ва технологик устунлик рамзи ҳисобланади. Бундан ташқари, «SpaceX» ва «Blue Origin» каби компаниялар Ойни ноёб элементларни қазиб олиш, космик туризм ва келажакдаги космик базалар учун истиқболли ҳудуд сифатида кўрмоқда.

Бу сафар астронавтлар Ойга қўнмаса-да, «NASA»нинг мақсади кейинги миссиялар давомида астронавтларни Ойнинг Жанубий қутбига қўндириш. Чунки у ерда сув музлари бор. Олимлар Жанубий Қутбдаги доимий соя тушадиган кратерларда музлаган сув топишган.

Сув муҳим, чунки астронавтлар уни ичиши, нафас олиш учун кислород ва ракеталар учун водород ёқилғиси ажратиши мумкин. Бу Ойни Марс ёки бошқа чуқур космос миссиялари учун ёқилғи қуювчи станцияга айлантириши мумкин.

Жанубий Қутб яқинидаги баъзи тоғ чўққиларида деярли доимий қуёш нури бўлади. Бу қуёш энергияси учун аҳамиятли, шу орқали Ойдаги базалар улкан батареяларга муҳтож бўлмасдан ишончли энергияга эга бўлиши мумкин.