Si Jinping Trampga: AQSH Tayvanga qurol yetkazishda ehtiyotkor bo‘lishi kerak

Xitoy rahbari Si Jinping kecha, 4-fevral kuni AQSH prezidenti Donald Tramp bilan ham telefon orqali muloqot qildi va Tayvanni «Xitoy–AQSH munosabatlaridagi eng muhim masala» deb atadi.

Davlat ommaviy axborot vositalari xabar berishicha, Si Trampga orolga qurol yetkazishda «ehtiyotkor bo‘lish» lozimligini ta’kidlab, Vashington bilan aloqalarga «katta ahamiyat» berishi va ikki tomon ham farqlarini hal qilish yo‘llarini topishini umid qilayotganini aytdi.

Tramp esa muloqotni «ijobiy», «uzoq va to‘liq» deb baholadi.

Bu suhbat bir necha oy davomida Britaniya bosh vaziri Kir Starmer hamda boshqa G‘arb rahbarlari Xitoyga tashrif buyurib, ikkita mamlakat munosabatlarini qayta tiklashga harakat qilganidan so‘ng o‘tkazildi.

Trampning aytishicha, u aprel oyida Xitoyga tashrif buyuradi va bu safarga «juda intizor» ekanini bildirdi. Tramp «Xitoy bilan munosabatlarim va shaxsan Si Jinping bilan munosabatlarim juda yaxshi va biz buni shu tarzda saqlab qolishning ahamiyatini yaxshi tushunamiz», – deb «Truth Social»da yozdi.

Tayvandan tashqari, Tramp va Si Rossiyaning Ukrainadagi urushi, Erondagi hozirgi vaziyat va Xitoyning AQSHdan neft va gaz xarid qilish masalalarini ham muhokama qilgan.

Tayvan haqida Si Jinping orolni «Xitoyning hududi» deb atagan va Pekin «Tayvanning suvereniteti va hududiy yaxlitligini muhofaza qilishi» kerakligini ta’kidlagan.

«AQSH Tayvanga qurol yetkazish masalasini ehtiyotkorlik bilan amalga oshirishi lozim», – dedi u.

Xitoy uzoq vaqtdan beri Tayvan bilan «qayta birlashish» niyatida bo‘lib, bu maqsadga erishish uchun kuch ishlatish imkoniyatini ham rad etmagan.

Tayvan masalasi

AQSH Tayvan bilan emas, balki Pekin bilan rasmiy aloqalarga ega va bir necha o‘n yillardan beri diplomatik muvozanatni saqlab kelmoqda. Biroq u Tayvanning eng yirik qurol ta’minlovchisi sifatida ham kuchli ittifoqchi hisoblanadi. Dekabr oyida Tramp ma’muriyati Tayvanga taxminan 11 milliard dollarlik qurol sotish rejasini e’lon qilgan edi. Bu paketda zamonaviy raketali minoatkalar, o‘zi harakatlanadigan gaubitsalar va turli xil raketalar bor edi.

Pekin bu harakatni «Tayvan mustaqilligini qo‘llab-quvvatlashga urinish» deb atab, Tayvan bo‘g‘ozi bo‘yicha «xavfli va zo‘ravonlikka yo‘l ochishini» ta’kidlagan. Si Jinping so‘zlaricha, «AQSHning o‘z xavotirlari borligi kabi Xitoyning ham o‘z xavotirlari mavjud».

«Ikki tomon tenglik, hurmat va o‘zaro manfaat ruhida harakat qilsa, biri-birining xavotirlarini hal qilish yo‘llarini topishi mumkin», – dedi Si.

Bugun, 5-dekabr kuni Tayvan rahbari Lay Ching-te jurnalistlarga AQSH bilan munosabatlar «mustahkam» ekanini va «barcha hamkorlik loyihalari davom etayotganini» bildirdi.

Si va Tramp so‘nggi marta noyabr oyida so‘zlashgan, o‘sha paytda Xitoy rahbari AQSH prezidentini tashrifga taklif qilgan edi.

AQSH-Xitoy aloqalari

Ikki davlat munosabatlari o‘tgan bir necha oyda barqarorlashdi, shuningdek, o‘tgan yilgi tarif urushi va chiplar hamda noyob yer elementlari bo‘yicha kelishmovchiliklar kamaydi. Shu asosiy masalalar hali ham mavjud bo‘lsa-da, oktabr oyida Janubiy Koreyada uchrashganidan so‘ng tomonlar ayrim tariflar va noyob yer eksportiga nazoratni yumshatish bo‘yicha kelishuvga erishdi. Shuningdek, ikki davlat muzokarachilari «TikTok» bo‘yicha kelishuvning asosiy tuzilishida kelishib oldi, so‘nggi kelishuv esa o‘tgan oyda rasmiylashtirildi.

Tramp va Putin bilan bir kunda suhbat

Tramp bilan suhbatdan bir necha soat avval Si Jinping Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan virtual uchrashuv o‘tkazdi, unda tomonlar Pekin va Moskva aloqalari mustahkamlanishiga e’tibor qaratdi. Rossiya ommaviy axborot vositalariga ko‘ra, Putin ham Si taklifini qabul qilib, yilning birinchi yarmida Xitoyga tashrif buyuradi.

Xitoy davlat ommaviy axborot vositalariga ko‘ra, Si Jinpingning ikki rahbar bilan qo‘ng‘iroqlari Xitoyning mas’uliyatli va aqlli dunyo qudrati sifatida qolishini butun dunyoga ko‘rsatadi.

«China Daily» tahririyati ta’kidlashicha, qo‘ng‘iroqlar Xitoyning «barqarorlikni ta’minlovchi kuch sifatida harakat qilishda davom etishi»ini namoyon etadi va «qaytariladigan qarama-qarshilik va bir tomonlamalik kuchayib borayotgan bir paytda» bu muhim ahamiyatga ega.

«Pekin o‘z mas’uliyatini faol bajarib, katta davlatlar bilan hamkorlikda dunyo tinchligi va barqarorligini ta’minlashga harakat qilmoqda. Shu orqali Xitoy dunyo sahnasidagi boshqa yirik ishtirokchilarga muloqot va muvofiqlashuvga qaytishning ahamiyatini ko‘rsatmoqda», – deb yozadi «China Daily».