Ёқилғи танқислиги сабаб Қирғизистон АИ-92 бензинини ишлаб чиқаришни кўпайтирмоқчи

Қирғизистон Россиядан импортга катта даражада боғлиқ бўлгани учун ёқилғи нархларининг ошиши ва таъминотнинг ноаниқлиги билан боғлиқ муаммоларга дуч келмоқда. Қирғизистон нефть компанияси (KPC) АИ-80 ёқилғисидан АИ-92 бензинини ишлаб чиқариш учун зарур бўлган кимёвий қўшимчаларга тендер эълон қилди.

Компания Қирғизистон жанубидаги Манас, собиқ Жалолобод шаҳрида нефтни қайта ишлаш заводини бошқаради. Ушбу завод йилига 500 минг тонна хом нефтни қайта ишлаш имкониятига эга. Завод асосан АИ-80 бензинини ишлаб чиқаради. Ушбу маркага ички талаб деярли йўқ бўлиб кетди ва катта миқдордаги захиралар қолди. Шу йил бошида ҳукумат маҳаллий ишлаб чиқарилган АИ-80 бензини ва дизель ёқилғисини Тожикистон ва Афғонистонга экспорт қилишга рухсат берганди.

Бу қадам Қирғизистон Россия ёқилғи бозоридаги узилишлар туфайли тобора ортиб бораётган босимга дуч келаётган бир пайтда амалга оширилди. Россия Қирғизистон импорт қилаётган нефть маҳсулотларининг 90 фоиздан ортиғини етказиб беради. Украинанинг нефтни қайта ишлаш заводларига дронлар томонидан уюштирилган ҳужумлари нефтни қайта ишлаш заводларининг ишлаб чиқариш ҳажмини камайтирганидан сўнг, у бензин экспортига вақтинчалик чекловлар қўйди.

Қирғизистон четдан қанча нефт сотиб олади?

Қирғизистон йилига тахминан 1,2 миллион тонна нефть маҳсулотларини импорт қилади. Маҳаллий нефтни қайта ишлаш заводлари ҳозирда миллий талабнинг атиги 5 фоизини қондиради, йиллик ёқилғи сарфи эса 1,6 миллион тоннага баҳоланмоқда. KPC нефтни қайта ишлаш заводида мамлакатнинг импорт ёқилғисига қарамлигини камайтиришга қаратилган 410 миллион долларлик модернизация лойиҳаси амалга оширилмоқда. Ишни Қўшма Штатларда жойлашган SPEC Engineering компанияси амалга оширмоқда. Ташқи инвесторлар 200 миллион доллар, Қирғизистон ҳукумати эса 110 миллион доллар маблағ ажратмоқда.

KPC’нинг бош компанияси бўлган «Қирғизнефтгаз» қолган 100 миллион долларни тақдим этмоқда. Лойиҳа 2027-йил охирида якунлангач, нефтни қайта ишлаш заводи Евроосиё иқтисодий иттифоқининг К-4 ва К-5 экологик стандартларига жавоб берадиган АИ-92 ва АИ-95 бензинларини ишлаб чиқаришни бошлаши кутилмоқда.

2024-йилнинг сентябрь ойида лойиҳа ишга туширилганда, президент Садир Жапаров нефтни қайта ишлаш заводи Қирғизистоннинг юқори сифатли бензин ва дизель ёқилғисига бўлган талабининг атиги 6,5 фоизини қондиришини айтганди. Унинг сўзларига кўра, модернизациядан сўнг унинг улуши 32 фоизгача кўтарилади.

Нефть заводларинининг модернизацияси

Манас нефтни қайта ишлаш заводи Қирғизистоннинг иккита энг йирик нефтни қайта ишлаш заводларидан биридир. Иккинчиси Қора-Болта шаҳридаги «Жунда» нефтни қайта ишлаш заводи бўлиб, у «Zhongda» нефтни қайта ишлаш заводи номи билан ҳам танилган. У модернизация қилинмоқда ва 2026-йил август ойида якунланиши режалаштирилган.

Қирғизистон яқинда ёқилғи таъминотини барқарорлаштириш мақсадида ёқилғи нархларини вақтинча назорат қилишни юмшатди. Ҳукумат 25-май куни ёқилғи нархларини фавқулодда тартибга солишни жорий этди. АИ-92 бензини учун стандарт импорт нархлари тоннасига 860 доллар ва АИ-95 бензини учун тоннасига 940 доллар этиб белгиланди. Дизель ёқилғиси ва суюлтирилган нефть гази учун стандарт нархлар мос равишда тоннасига 950 доллар ва 575 долларни ташкил этди.

Бироқ Вазирлар Маҳкамаси раиси Одилбек Қосималиев томонидан 7-июль куни имзоланган қарор билан АИ-95 бензини давлат нархларини тартибга солишга тортиладиган ижтимоий аҳамиятга эга товарлар рўйхатидан чиқарилди. Шунингдек, у илгари белгиланган чакана ёқилғи нархларига чекловларни ҳам бекор қилди. Ҳукуматнинг таъкидлашича, ўзгаришлар Бишкекдаги ёқилғи қуйиш шохобчаларидан АИ-95 вақтинча йўқолиб қолганидан кейин ёқилғи таъминотининг узлуксизлигини таъминлашга қаратилган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Марказий Осиёдаги энг қиммат бензин Ўзбекистонда сотилаётгани маълум бўлганди. Шунингдек, Қозоғистонда бензин ишлаб чиқариш камайиб, нархлар ошганди.