Бишкекда кутилмаган меҳмонлар: ШҲТ саммитида Америка вакилларининг пайдо бўлгани ОАВ эътиборини тортди

Шанхай ҳамкорлик ташкилотининг (ШҲТ) юбилей саммити бўлиб ўтаётган пайтда, АҚШнинг икки юқори мартабали вакили кутилмаганда Бишкекка борди. Минтақавий ОАВ хабарларига кўра, 31 август куни Трамп маъмуриятининг махсус элчиси Сержио Гор ҳамда АҚШнинг Марказий Осиё ва Жанубий Кавказ билан алоқаларини мустаҳкамлашнинг азалий тарафдори, истеъфога чиқаётган республикачи сенатор Стив Дейнс саммит доирасида Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистон президентлари билан алоҳида учрашувлар ўтказган.

Уларнинг Қирғизистон пойтахтига ташрифига расмий сабаб сифатида VI Бутунжаҳон кўчманчилар ўйинларининг очилиш маросимида қатнашиш ва америкалик спортчиларни қўллаб-қувватлаш мақсади кўрсатилган.

Марказий Осиё давлатлари раҳбарларининг Гор ва Дейнс билан учрашувлари юзасидан берилган расмий маълумотларда томонлар Вашингтон билан икки томонлама, хусусан, «С5+1» форматидаги ҳамкорлик масалаларини муҳокама қилгани айтилади.

Ўзбекистон президентининг расмий сайтида эълон қилинган хабарга кўра, Шавкат Мирзиёев Бишкекка ташрифи доирасида АҚШ президентининг Жанубий ва Марказий Осиё бўйича махсус вакили Сержио Гор билан учрашган. Мулоқот чоғида Ўзбекистон ва АҚШ ўртасидаги стратегик шериклик муносабатларини янада мустаҳкамлаш ва олий даражада эришилган келишувларни амалда рўёбга чиқариш масалалари кўриб чиқилган.

«С5+1» формати доирасида бўлажак тадбирларга ҳамда Ўзбекистон-Америка ишбилармонлик ва инвестиция кенгашининг навбатдаги йиғилишига пухта тайёргарлик кўришга алоҳида эътибор қаратилди», — дейилади хабарда.

Қирғизистон президенти матбуот хизматининг хабар беришича, 31 август куни Садир Жапаров «VI Бутунжаҳон кўчманчилар ўйинларининг очилиш маросимида иштирок этиш учун Қирғизистонга келган» АҚШнинг Жанубий ва Марказий Осиё бўйича махсус элчиси Сержио Горни қабул қилган.

Президент маъмурияти ахборотига кўра, учрашувда Қирғизистон ва АҚШ муносабатларини янада ривожлантириш, сиёсий мулоқотни мустаҳкамлаш, савдо-иқтисодий ва сармоявий ҳамкорликни кенгайтириш масалалари юзасидан фикр алмашилган. «Марказий Осиё — АҚШ» (С5+1) форматидаги ўзаро ҳамкорликка алоҳида урғу берилган. Шу муносабат билан томонлар 2027 йилда ушбу формат доирасидаги давлат раҳбарларининг иккинчи саммитини ўтказиш истиқболларини ҳам муҳокама қилган.

Расмий Душанбенинг хабар беришича, 31 август куни Бишкекда Тожикистон президенти Эмомали Раҳмон АҚШ президентининг Марказий ва Жанубий Осиё бўйича махсус элчиси Сержио Гор ҳамда АҚШ Сенатининг Энергетика ва табиий ресурслар бўйича қўмитаси аъзоси, республикачи сенатор Стив Дейнс билан учрашган. Мулоқот чоғида икки мамлакат ўртасидаги ҳамкорлик масалалари, хусусан, энергетика, саноат ва тоғ-кон соҳаларига сармоя жалб қилиш учун қулай муҳит яратиш масалалари муҳокама қилинган.

Президент Раҳмон Тожикистон минтақавий мулоқот ва ҳамкорлик учун муҳим платформа сифатида «С5+1» механизмининг ўрнини юқори баҳолашини таъкидлаган.

Шунингдек, сенатор Стив Дейнс Бишкекда Арманистон бош вазири Никол Пашинян билан ҳам алоҳида учрашув ўтказгани маълум бўлди. Арманистон ҳукумати ахборотига кўра, музокараларда коммуникация тармоқларини очиш ва ривожлантиришда «TRIPP» лойиҳасининг аҳамиятига урғу берилган. Қолаверса, лойиҳани амалга ошириш жараёни ва келгусидаги режалар юзасидан фикр алмашилган.

Никол Пашинян ва Стив Дейнс Арманистон ҳамда АҚШ ўртасидаги стратегик шерикликни турли йўналишларда янада кенгайтириш зарурлигини қайд этган. Тарқатилган суратлардан англаш мумкинки, учрашувда «TRIPP+» савдо фонди раҳбари Константин Соколов ҳам иштирок этган. У август ойининг бошида Арманистонга қилган ташрифи чоғида ҳам бош вазир Пашинян билан кўришган эди.

Таъкидлаш жоизки, сенатор Стив Дейнс АҚШ ҳамда Марказий Осиё ва Жанубий Кавказ мамлакатлари ўртасидаги стратегик шерикликни ривожлантиришни фаол илгари сурувчи нуфузли америкалик сиёсатчилардан бири ҳисобланади. Шунингдек, у «TRIPP» лойиҳасининг асосий тарафдорларидан бири саналади.

Сенатор 7–9 июл кунлари Озарбойжонда бўлиб, президент Илҳом Алиев қабулида бўлган. Шунингдек, у Қозоғистон ва Туркманистонга ҳам ташриф буюриб, бу давлатлар раҳбарлари билан музокаралар ўтказган эди.

Сир эмаски, ШҲТ фаолияти маълум маънода Вашингтоннинг глобал иқтисодий таъсирини сусайтиришга ҳам қаратилган. 1 сентябр куни саммит иштирокчилари томонидан қабул қилинган коммюникеда Қўшма Штатларнинг Эронга қарши олиб бораётган ҳарбий ва иқтисодий кампанияси танқид қилинди. Ҳужжатда АҚШнинг бу ҳаракатлари халқаро ҳуқуқ ва БМТ Низоми тамойилларини бузаётгани, қолаверса, глобал тинчлик, хавфсизлик ва барқарорликка жиддий таҳдид солаётгани алоҳида қайд этилди.

Эслатиб ўтамиз, Сержио Гор айни пайтда АҚШнинг Ҳиндистондаги элчиси вазифасини ҳам бажаради. ШҲТ саммитини ёритган «India Today» нашри мухбирининг ёзишича, унинг Бишкекда пайдо бўлиши кўпчилик учун кутилмаган ҳолат бўлган. Ҳиндистон нашрининг ёзишича, Горнинг Марказий Осиё мамлакатлари раҳбарлари билан учрашувлари бир пайтлар Россия таъсир доирасида бўлган, ҳозирда эса Хитойнинг ортиб бораётган нуфузини ҳис қилаётган минтақада Кўчманчилар ўйинлари ишбилармонлик дипломатияси учун имкониятлар очганидан далолат беради.

Сенатор Стив Дейнснинг сафари кўп кунлик турнени ўзида жамлади: у дастлаб Японияда, сўнгра Хитойда бўлди. Бишкекка эса тўғридан-тўғри Хитойнинг Гуанчжоу шаҳридан учиб келди. «South China Morning Post» газетасининг ёзишича, президент Доналд Трамп яқин сафдошининг ХХРга ташрифи Хитой раҳбари Си Жинпингнинг Вашингтонга кутилаётган сафарига саноқли ҳафталар қолганда амалга ошган.

Сўнгги йилларда сенатор Дейнс Вашингтон ва Пекин ўртасидаги муносабатларда муҳим воситачига айланиб улгурди. Май ойида, ҳар икки томон муносабатларни барқарорлаштиришга интилаётган бир пайтда, у Пекинга ташриф буюрди, ўша ойнинг сўнггида эса Трамп Хитой пойтахтига йўл олди.

Сенаторнинг август ойидаги бу сафари Вашингтонда ўтиши режалаштирилган икки йирик давлат саммитининг кун тартибини якуний шакллантиришга хизмат қилиши кутилганди. Шундай бўлса-да, ҳозирча на Дейнснинг ўзи ва на АҚШнинг Хитойдаги элчихонаси ушбу ташриф тафсилотларини ошкор қилди.