Eron atrofidagi geosiyosiy keskinlik va neft narxlari: Rubinidan stagflyatsiya prognozi
Iqtisodchi Nouriel Rubinining fikricha, AQSH va Eron o‘rtasidagi ziddiyatning kuchayishi hamda ehtimoliy eskalatsiya jahon iqtisodiyotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
AQSH prezidenti Donald Tramp ehtimol Eron bilan urushni yanada kuchaytirishi mumkin, va agar Erondagi amaldagi hokimiyat nazoratni saqlab qolsa, bu AQSH uchun «1970-yillardagidek stagflyatsiya»ga olib kelishi mumkin, dedi iqtisodchi Nouriel Rubini «CNBC»ga bergan intervyusida. U, jumladan, 2008-yilgi jahon moliyaviy inqirozini oldindan bashorat qilgani bilan tanilgan.
«Tramp urushni tugatish yo‘llarini izlamayapti»
Rubini fikricha, Tramp Erondagi urushni tezroq tugatish yo‘llarini izlamayapti. Shu bilan birga, bozorlar hozirgacha, ehtimol, mojaroning yumshashi bo‘yicha umidlarni narxlarga kiritib bo‘lgan, deya qayd etadi «CNBC».
«Agar o‘ylab qarasak, iqtisodiyotga zarar allaqachon yetkazildi. Agar Eron uchun foydali shartlarda sulh tuzilsa, u (Tramp) mag‘lub bo‘lganday ko‘rinadi, uning pozitsiyasi zaiflashadi va saylovda yutqazishi mumkin. Paradoksal ravishda, u eskalatsiyani tanlaydi», – deydi Rubini.
Uning taxminiga ko‘ra, AQSH prezidenti harbiy-dengiz kuchlariga Xarg orolini nazoratga olishni topshirishi mumkin va Isroil bilan birga Eron rahbariyati hamda harbiy infratuzilmasiga zarbalarni davom ettiradi. Agar AQSH Eron hukumatini zaiflashtira olmasa, bu global neft inqiroziga olib kelishi mumkin, deb hisoblaydi iqtisodchi.
Ehtimoliy ssenariylar
Qulay ssenariyda, Rubini ta’kidlashicha, urush biroz cho‘ziladi, ammo oxir-oqibat Erondagi rejim qulashi mumkin. Bu holda qisqa muddatda neft narxlari yanada oshishi mumkin, ammo uzoq muddatda rejim almashuvi geosiyosiy barqarorlik nuqtai nazaridan yaxshiroq vaziyatga olib keladi.
Biroq boshqa ssenariy ham bor: agar mojaro tugaganidan keyin Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini bloklashda davom etsa yoki Fors ko‘rfazi davlatlarining neft infratuzilmasiga hujum qilsa, dunyo 1970-yillardagi kabi stagflyatsiyaga duch kelishi mumkin.
1970-yillarda jahon bir necha kuchli neft shoklarini boshdan kechirgan: neft narxlari keskin oshgan, bu esa yoqilg‘i, transport, ishlab chiqarish va tovarlar narxining ko‘tarilishiga olib kelgan. Shu bilan birga iqtisodiy o‘sish sekinlashgan, inflatsiya esa markaziy banklar stavkalarni oshirganiga qaramay yuqori bo‘lib qolgan.
Bazaviy ssenariyda Rubini stagflyatsiya yoki retsessiya emas, balki iqtisodiy o‘sishning sekinlashishini kutmoqda. Biroq uning ta’kidlashicha, investorlar Trampning niyatlarini yetarlicha jiddiy baholamayapti:
«Savol shundaki, bozor urush cho‘zilishi va 1970-yillardagidek shok xavfini, keyin esa global stagflyatsiya oqibatlarini hisobga olganmi. Bu mening asosiy ssenariyim emas, lekin ehtimol, hali to‘liq narxlarga kiritilmagan xavfdir».
