«Жаҳон чемпионати сотилмади»: Инфантинонинг ЖЧни хусусийлаштириш ғояси нега барбод бўлди?

Одатда «гўзал ўйин» деб аталувчи футбол 1904 йилда ФИФА бошқаруви бошланганидан бери мавжуд бўлган тартибга таҳдид солувчи хунук қарама-қаршилик ёқасига келди. ФИФА президенти Жанни Инфантино бошчилигидаги Жаҳон чемпионати ва бошқа мусобақалардаги улушларни хусусий инвесторларга сотиш бўйича таклифи бутун дунёда кескин норозиликка сабаб бўлди.

Ушбу режа сешанба куни ошкор қилинган эди. Ундан кейинги кунларда бу спорт тури бутун дунё бўйлаб ОАВнинг бош мавзусига айланди ва бойкот таҳдидлари сабаб футбол дунёсида бўлиниш юзага келди.

ФИФАнинг Жаҳон чемпионати ва мусобақалар бўйича таклифлари нималардан иборат эди?

ФИФА 1930 йилдан бери, фақат Иккинчи жаҳон уруши даврини истисно қилганда, Жаҳон чемпионатларини ҳар тўрт йилда бир марта ўтказиб келади.

Мусобақа илк турнирдаги 13 та жамоадан 2026 йилги Жаҳон чемпионатидаги рекорд даражадаги 48 та жамоагача кенгайди. 2030 йилги турнирда бу рақам 64 тагача ортиши мумкин.

Бунинг ўзи ҳам баҳс-мунозараларга сабаб бўлган эди, бироқ сешанба куни Инфантино Жаҳон чемпионати ҳамда ФИФА Клублар ўртасидаги жаҳон чемпионати каби бошқа мусобақалардаги кичик улушларни хусусий инвесторларга сотиш таклифини эълон қилди.

Режа хусусий молиялаштиришни жалб қилувчи инвестиция компаниясини ташкил этиш атрофида тузилади.

«Thrive Capital» асосчиси Жошуа Кушнер «Thrive Eternal» деб номланган фонд орқали таклиф этилаётган инвесторлар гуруҳига бошчилик қилиши кутилганди. Жошуа АҚШ президенти Доналд Трампнинг куёви Жаред Кушнернинг укаси ҳисобланади.

Инфантино ташкилотга аъзо 211 та ассоциацияга хусусий инвестициялар таклифини қўллаб-қувватлаш учун 19 сентябргача муддат берди.

УЕФА ФИФА мусобақаларига бойкот эълон қилди

ФИФАнинг режаларига билдирилган муносабат ўта салбий бўлди.

Европа футболи бошқарув органи — УЕФА пайшанба куни, агар ташкилот мусобақаларидаги улушларга хусусий инвестицияларни жалб қилиш бўйича сиёсатидан зудлик билан воз кечмаса, ФИФА ва келажакдаги Жаҳон чемпионатларига бойкот эълон қилиш учун овоз берди.

УЕФА таркибига 55 та мамлакат киради ва қарор бир овоздан қабул қилинди.

ФИФА каби Швейцарияда жойлашган ушбу ташкилот «футбол учун бунчалик муҳим бўлган таклифнинг яширинча тайёрланганини масъулиятсизлик ва оқлаб бўлмайдиган ҳолат» деб атаб, ўз хавотирини билдирди.

«Жаҳон чемпионатига инвестиция сифатида қараш мумкин эмас. Бу футболнинг энг буюк спорт меросларидан биридир. У ҳар бир қитъадаги ўйинчилар, терма жамоалар ва мухлислар томонидан авлодлар давомида барпо этилган. Унинг ҳеч бир қисми хусусий инвесторларга бериб қўйилмаслиги керак. Жаҳон чемпионати сотилмайди», — дейилади баёнотда.

КОНКАКАФ ҳам ФИФА таклифини рад этди

Шимолий, Марказий Америка ва Кариб ҳавзаси минтақавий блоки бўлмиш КОНКАКАФ ҳам пайшанба куни бўлиб ўтган йиғилишда ФИФА таклифини рад этди.

Бироқ у УЕФАнинг Жаҳон чемпионатларига бойкот эълон қилиш қарорига тўлиқ эргашгани йўқ (бойкот эълон қилишдан тийилди).

41 та аъзо ассоциациядан иборат КОНКАКАФ таклиф атрофидаги тегишли тартиб-қоидаларнинг бузилгани, қисқа муддат белгилангани ва ФИФАнинг тегишли бошқарув органлари томонидан кўриб чиқилмагани ҳамда тасдиқланмагани юзасидан «чуқур хавотир» билдирди.

Осиёнинг ФИФА режалари борасидаги позицияси қанақа бўлди?

Осиё Футбол Конфедерацияси (ОФК) ҳам ФИФА режаларига кескин қарши чиқди ҳамда УЕФА ва КОНКАКАФ позициясини қўллаб-қувватлади, бироқ улар ҳам бошқарув органи томонидан ўтказиладиган мусобақаларга бойкот эълон қилиш учун овоз беришдан тийилди.

«Футбол ҳеч қачон бундай аҳволга солинмаслиги керак эди», — дейилади ОФКнинг баёнотида.

Инфантинонинг режаси бекор қилинди

Кескин норозиликлардан сўнг ФИФА ушбу таклифни давом эттирмаслигини маълум қилди.

ФИФАнинг режаси Жаҳон чемпионати ва ФИФАнинг бошқа мусобақаларини бошқарадиган, умумий қиймати 20 миллиард долларга баҳоланган янги тузилманинг тахминан 20 фоизлик улушини сотиш орқали 4,2 миллиард долларгача маблағ жалб қилишдан иборат эди.

«Барча фикрларни диққат билан тинглаб, шу нарса аён бўлдики, лойиҳа қанчалик қўллаб-қувватланишидан қатъи назар, у бошида қўйилган мақсад манфаатларига энди мос келмайдиган даражада бўлинишларни келтириб чиқарди», — деди ФИФА президенти Жанни Инфантино жума куни кечқурун берган баёнотида.

«Бизнинг мақсадимиз ҳар доим бирлаштириш ва яхшилаш бўлиб келган ҳамда шундай бўлиб қолади. Шу сабабли, ушбу таклиф давом эттирилмайди», — дея қўшимча қилди у.

Ундан аввалроқ Инфантинонинг катта маслаҳатчиси Карлос Кордейро режани «футбол учун ёмон келишув» деб атаб, зудлик билан истеъфога чиққан эди.

ФИФА директори Кевин Ламур ходимлар Инфантино томонидан «алданганини» айтиб, таклифни «бир кишининг лойиҳаси» деб таърифлади.

Буюк Британия бош вазири Энди Бёрнэм ҳам Инфантино «ташкилотни бошқариш учун нолойиқ одам» эканлигини айтди.

ФИФА президенти Инфантинони энди нима кутмоқда?

ФИФА режаларига билдирилган кескин салбий муносабат Инфантинонинг эгаллаб турган лавозими борасида дарҳол саволларни кун тартибига олиб чиқди.

Швейцарияда италияликлар оиласида дунёга келган 56 ёшли мутасадди ЖЧ-2026 давомида АҚШ президенти Доналд Трамп билан алоқалари сабабли аллақачон босим остида эди.

Трамп АҚШ терма жамоаси юлдузи Фоларин Балогунга кўрсатилган қизил карточка бўйича Инфантинога қўнғироқ қилганди. Шундан сўнг дисквалификация бир йилга музлатилиб, ҳужумчи ўз мамлакатининг Жаҳон чемпионатидаги навбатдаги ўйинида майдонга тушиш имконига эга бўлган эди.

Президент Трамп жума куни берган баёнотида ФИФАнинг ташқи инвесторларга улуш таклиф қилиши борасида Инфантино билан гаплашмаганини айтди.

Инфантино 2031 йилгача бўлган охирги муддатга қайта сайланиш учун ўз номзодини қўйиши керак ва АҚШ, Канада ҳамда Мексика мезбонлик қилган сўнгги Жаҳон чемпионати муваффақиятидан сўнг унга ҳеч ким рақиблик қилмаслиги кутилаётган эди.

Бироқ ФИФАнинг таклифидан сўнг Инфантинонинг роли борасида очиқчасига бўлмаса-да, муайян саволлар юзага келиб улгурган.

Инфантинонинг ўрнига даъвогарлик қила оладиган ҳақиқий номзодлар борми?

Осиё Футбол Конфедерацияси (ОФК) Инфантинонинг 11 йиллик президентлиги даврида унинг асосий иттифоқчиси бўлиб келган эди, аммо унинг хусусий инвестициялар режасига қарши баёнотида ФИФА бошқарув услубини зудлик билан қайта кўриб чиқиши кераклиги тавсия қилинди.

«[Режалар] ФИФАнинг маслаҳатлашув ва қарор қабул қилиш жараёнларидаги фундаментал камчиликларни юзага чиқарди ва бу муаммолар энди бартараф этилиши керак. Шунга кўра, ОФК ФИФАни ўз бошқаруви ва қарор қабул қилиш тизимини зудлик билан қайта кўриб чиқишга чақиради», — дейилди ОФК баёнотида.

ОФКнинг кўп йиллик президенти Шайх Салмон бин Иброҳим Ал-Халифа 2016 йилги ФИФА президентлиги сайловида Инфантинога жуда кам фарқ билан ютқазган эди.

Баҳрайнлик мутасадди ФИФА режалари «мутлақо қабул қилиб бўлмайдиган» ҳолат эканини айтди.

Шунингдек, Шимолий Америка футболи раҳбари Виктор Монталяни келаси йилнинг март ойида бўлиб ўтадиган сайловларда Инфантинога рақиб сифатида майдонга чиқиши мумкинлиги айтилмоқда.

Инфантино апрел ойида ФИФА президентлигига тўртинчи муддатга ўз номзодини қўйишини эълон қилган эди. Сайлов келаси йилнинг 18 мартида Марокашда ўтказилиши режалаштирилган.

211 та аъзо ўртасида ўтказиладиган овоз бериш жараёни учун эҳтимолий номзодлар ўз аризаларини топширишининг охирги муддати — 18 ноябр.