Жаҳон Топ-50 иқтисодиётлари: сўнгги 25 йилда ким энг тез ўсди?
Сўнгги 25 йилда жаҳон иқтисодиёти кескин ўзгарди: айрим давлатлар секин ўсди, бошқалари эса рекорд суръатлар билан глобал рейтингда юқорига кўтарилди.
Сўнгги чорак аср жаҳон иқтисодиёти харитасини бутунлай ўзгартирди. Айрим давлатлар секин, аммо барқарор ўсди, бошқалари эса иқтисодий спринтерга айланди. Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) маълумотлари асосида «Visual Capitalist» 5 январ куни эълон қилган рейтинг шу жараённи яққол кўрсатади.
АҚШ — ҳали ҳам рақибсиз гигант
Америка Қўшма Штатлари жаҳон иқтисодиётида мутлақ етакчиликни сақлаб қолмоқда. Мамлакат ЯИМи 30,6 трлн долларга етган ва прогнозларга кўра, бу устунлик ҳали узоқ йиллар давом этади.
Шу билан бирга, АҚШнинг сўнгги 25 йилдаги ўртача реал иқтисодий ўсиши йилига 2,1 фоизни ташкил этган. Бу кўрсаткич ривожланган мамлакатлар фонида анча яхши: масалан, Япония иқтисодиёти йилига атиги 0,6 фоиз, Германия эса 1,0 фоиз атрофида ўсган.
Хитой — тарихий сакраш
Хитой сўнгги 25 йилда энг таъсирли иқтисодий сакрашни амалга оширди. 2000 йилда 1,2 трлн доллар бўлган иқтисодиёт 2025 йилга келиб 19,4 трлн долларга етди. Ўртача йиллик ўсиш — 8,0 фоиз.
Бу ўсиш глобал ишлаб чиқариш, экспорт ва саноат занжирларида Хитойнинг марказий ўрин эгаллаши билан изоҳланади. Қисқача айтганда, «дунё фабрикаси» мақоми бекорга берилмаган.
Ҳиндистон — янги етакчи номзод
Ҳиндистон сўнгги йилларда энг динамик йирик иқтисодиётга айланди. Ўртача йиллик ўсиш суръати — 6,4 фоиз. Мамлакат 4,1 трлн долларлик иқтисодиёт билан аллақачон Буюк Британияни ортда қолдириб, дунёда бешинчи иқтисодиётга айланди.
Энг қизиғи — тенденция ўзгармоқда. 2026 йилда Ҳиндистон иқтисодиёти 6,3 фоиз ўсиши кутилмоқда, Хитойники эса 4,0 фоиз атрофида бўлади. Агар шу суръат сақланса, Ҳиндистон яқин йилларда Японияни ортда қолдириб, тўртинчи ўринга чиқиши, кейин эса Германияга яқинлашиши мумкин.
Европа ичидаги «тез юрувчилар»
Европада ўсиш суръатлари умумий ҳисобда пастроқ, аммо истиснолар бор. Айниқса:
Ирландия — ўртача 5,2 фоизлик йиллик ўсиш;
Польша — 3,6 фоизлик йиллик ўсиш;
Бу мамлакатлар минтақа бўйича ўртача кўрсаткичлардан анча юқори натижа кўрсатиб, иқтисодий «қўшимча тезлик» қандай бўлишини намойиш қилди.
Марказий Осиёдан фаат Қозоғистон 300 млрд долларлик иқтисодиёти билан Топ-50 ликнинг сўнгги поғонасидан ўрин олган.
Хулоса ўрнида
АҚШ ҳажм бўйича ҳали ҳам биринчи рақамли иқтисод, лекин ўсиш динамикасида саҳнада янги қаҳрамонлар бор. Хитой — сўнгги 25 йилнинг асосий рекордчиси, Ҳиндистон эса навбатдаги ўн йилликнинг асосий интригаси. Қисқаси, жаҳон иқтисодиётида ўйин тугамади — фақат суръат ошяпти.
