Neft qazib olish keskin qisqardi. Xomanaiyning rejasi amalga oshdimi?
Eron Yaqin Sharq mamlakatlaridan neft yetkazib berishni to‘xtatishni istagan edi. Hozirda to‘rtta eng yirik neft eksportchisi qazib olish hajmi qisqartirilganini e’lon qildi.
Yaqin Sharqning yirik neft ishlab chiqaruvchi mamlakatlari mintaqadagi harbiy inqiroz fonida neft qazib olish hajmini sezilarli darajada kamaytirdi.
Mintaqada neft qazib olish kamaydi
Bloomberg agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, Saudiya Arabistoni, Iroq, Birlashgan Arab Amirliklari va Quvayt birgalikda kunlik neft qazib olishni taxminan 6,7 million barrelga qisqartirgan. Bu ko‘rsatkich mojaro boshlanishidan oldingi umumiy qazib olish hajmining qariyb uchdan bir qismiga teng.
Eng katta pasayish Iroqda qayd etilgan. Manbalarga ko‘ra, mamlakat kunlik qazib olish hajmini taxminan 2,9 million barrelga kamaytirgan. Bu avvalgi darajaning deyarli 60 foiziga teng. Saudiya Arabistoni ham ishlab chiqarishni jiddiy cheklab, kunlik qazib olishni taxminan 2–2,5 million barrelga qisqartirgan.
Birlashgan Arab Amirliklari neft qazib olishni 500–800 ming barrelga, Quvayt esa kuniga taxminan 500 ming barrelga kamaytirgan. O‘rtacha hisobda ushbu davlatlar fevral oyidagi ko‘rsatkichlarga nisbatan qazib olish hajmini 20–25 foizga qisqartirgan.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ta’siri
Bu o‘zgarishlar natijasida dunyo bo‘ylab neft yetkazib berish hajmi taxminan 6 foizga kamaygan. Bunga asosiy sabab sifatida Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi kema qatnovi bilan bog‘liq muammolar ko‘rsatilmoqda. Odatda dengiz orqali tashiladigan neftning qariyb beshdan bir qismi aynan shu tor dengiz yo‘li orqali o‘tadi. Biroq mojaro sababli bu hududda kema harakati deyarli to‘xtab qolgan.
«Saudi Aramco» bosh direktori Amin Nasser hozirgi inqirozni mintaqa neft-gaz sohasi uchun eng yirik zarba deb atadi. Uning so‘zlariga ko‘ra, qazib olish va yetkazib berishdagi uzilishlar jahon iqtisodiyotida zanjirli reaksiyani keltirib chiqargan.
Nasserga ko‘ra, bu holat kema qatnovi va sug‘urta bozorlarigagina emas, balki aviatsiya, qishloq xo‘jaligi va avtomobilsozlik kabi tarmoqlarga ham ta’sir qilgan.
Bozorda narxlar barqarorlashmoqda
Ekspertlarning fikricha, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali kema qatnovini tiklash bozorni barqarorlashtirishning asosiy sharti bo‘lib qolmoqda. Aynan Yaqin Sharqda jahon neft sanoatining bo‘sh turgan ishlab chiqarish quvvatlarining asosiy qismi to‘plangan.
AQSH prezidenti Donald Trampning mojaro tez orada yakunlanishi mumkinligi haqidagi bayonotlaridan so‘ng bozorlarda ma’lum darajada yumshash kuzatildi. Bir barrel uchun deyarli 120 dollargacha bo‘lgan keskin ko‘tarilishdan so‘ng, neft narxlari yana 90 dollardan pastga qaytdi. Bu esa investorlarning yetkazib berish zanjiri tez orada tiklanishiga bo‘lgan ishonchini ifodalaydi.
