Ўзбекистон нима учун АҚШдан ядро реакторлари харид қилмоқда?

Тошкент ва Вашингтон сўнгги ўн йилликдаги энг йирик энергетика ва хомашё битимлари бўйича келишувга эришди. Ўзбекистон АҚШдан кичик модулли ядро реакторларини харид қилади ва Америка компанияларига муҳим минераллар конларига устувор кириш ҳуқуқини беради.

6 ноябр куни президентлар Шавкат Мирзиёев ва Доналд Трамп Вашингтонда бир қатор шартномаларни имзолади. Давлат департаментининг таъкидлашича, улар "стратегик шерикликнинг янги даврини бошлаб берган. АҚШ биргаликдаги конларни ўзлаштириш ва геологик маълумотлар алмашишда имтиёзли ҳуқуққа эга бўлади. Бундан ташқари, мамлакатлар нодир ер металлари етказиб бериш занжирларини мустаҳкамлаш учун 400 миллион долларгача инвестиция жамғармасини ташкил этади.

Атом энергетикасига алоҳида эътибор қаратилган. Ўзбекистон Америка ишлаб чиқарувчиларидан 77 МВт қувватга эга янги авлод кичик модулли NuScale реакторларини сотиб олишга келишди. Бу АҚШда сертификатланган биринчи қарор бўлиб, 2025 йилда Ядро тартибга солиш комиссияси томонидан маъқулланган.

Шартноманинг умумий суммаси очиқ манбаларда расман кўрсатилмаган, бироқ Ўзбекистонда қурилиши режалаштирилаётган кичик атом электр станциясининг ер лойиҳасида ҳар бирининг қуввати тахминан 55-77 МВт бўлган бир нечта кичик реакторларни жойлаштириш назарда тутилган.

Бундай реакторларга эга кичик атом электр станцияси лойиҳасининг қиймати лойиҳа иштирокчиларининг турли баҳоларига кўра тахминан 1 миллиард долларгача баҳоланган. Ўзбекистон ва АҚШ ўртасидаги кенгроқ келишувлар доирасида энергетика соҳасига ва муҳим минералларни ўзлаштиришга 400 миллион долларгача сармоя киритилиши, қўшма лойиҳаларнинг умумий портфели эса ўнлаб миллиард долларга баҳоланаётгани ҳам қайд этилган.

Шунингдек, битимлар халқаро жиноятчилик ва гиёҳванд моддалар савдосига қарши курашиш, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари ўртасида тезкор маълумот алмашишни ҳам қамраб олади. АҚШ Ўзбекистонга минтақавий хавфсизликни мустаҳкамлаш учун ускуналар етказиб беради.

Музокараларнинг иқтисодий қисми автомобилсозлик ва авиация соҳаларини қамраб олди. Ўзбекистон уч йил ичида АҚШдан 5 миллиард долларлик автомобил эҳтиёт қисмларини сотиб олишни режалаштирмоқда, АҚШ компаниялари эса UzAuto Motors’ни хусусийлаштиришда иштирок этиши мумкин. Uzbekistan Airways умумий қиймати 8,5 миллиард доллар бўлган 22 та Boeing 787 Dreamliner самолётини сотиб олиш тўғрисида шартнома имзолади. Шунингдек, мамлакат 2 миллиард долларгача қишлоқ хўжалиги техникасини импорт қилишни мўлжаллаган.

Мирзиёев энергетика, стратегик хомашё, логистика ва IT соҳаларини ҳамкорликнинг устувор йўналишлари сифатида белгилади. Унинг таъкидлашича, қайта тикланувчи энергия манбаларини ривожлантириш Ўзбекистонга электр энергияси нархини 15 фоизга пасайтириш ва уни Марказий Осиёдаги энг арзон электр энергиясига айлантириш имконини беради.