Ўзбекистон Озарбайжон билан савдони 1 млрд долларга етказиш учун нималар қилиши керак?

Озарбайжон ва Ўзбекистон ўзаро савдо ҳажмини 2030-йилгача 1 миллиард долларга етказишни мақсад қилган. Бир қарашда, бу шунчаки икки давлат ҳукумати қўйган навбатдаги савдо мақсадидек кўриниши мумкин. Аммо аслида бу мақсад Жанубий Кавказ ва Марказий Осиё ўртасидаги иқтисодий алоқаларни анча кучайтириши мумкин.

Аввалги савдолар

Икки давлат ўртасидаги савдо аллақачон ўсиб бормоқда. 2025-йилда Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги савдо ҳажми 307,3 миллион доллар бўлган. Бу 2024-йилга қараганда 14,6 фоиз кўп. 2026-йилнинг дастлабки олти ойида эса савдо ҳажми 170,3 миллион долларга етган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 30,8 фоизга кўп. Агар бу ўсиш давом этса ва янги инвестиция ҳамда бизнес лойиҳалари амалга оширилса, 1 миллиард долларлик мақсадга эришиш мумкин.

Бу ҳамкорликнинг муҳим томони шундаки, Ўзбекистон ва Озарбайжон фақат товар сотиб олиш ва сотишга эътибор қаратмаяпти. Улар инвестиция киритиш, компанияларни бир-бири билан боғлаш ва турли ҳудудлар ўртасидаги ҳамкорликни ҳам ривожлантирмоқчи. Чунки савдо узоқ муддат давом этиши учун фақат ҳукуматларнинг келишувлари етарли эмас. Энг муҳими, икки давлат компаниялари ўртасида ҳақиқий бизнес алоқалари бўлиши керак.

Ўзбекистон Марказий Осиёдаги энг кўп аҳолига эга давлат. Мамлакатнинг катта ички бозори, ривожланаётган саноати ва хорижий бозорларга чиқишга бўлган қизиқиши ортиб бормоқда. Озарбайжон эса транспорт, логистика ва энергетика соҳаларида яхши инфратузилмага эга. Бундан ташқари, Озарбайжон Марказий Осиё билан Европа ўртасида жойлашгани сабабли муҳим транспорт йўналишига айланган. Шунинг учун икки давлатнинг имкониятлари бир-бирини тўлдиради.

Ўзбекистон учун Озарбайжон билан яқинроқ ҳамкорлик қилиш халқаро бозорларга чиқиш имкониятларини кенгайтиради. Масалан, Ўзбекистон ўз маҳсулотларини Каспий денгизи орқали Озарбайжонга, ундан эса Туркия ва Европа давлатларига етказиши мумкин. Озарбайжон учун эса Ўзбекистон билан ҳамкорлик Марказий Осиёдаги катта бозорга чиқиш имконини беради. Шу орқали Озарбайжон компаниялари Ўзбекистон бозорида ўз фаолиятини кенгайтириши мумкин.

Бу жараёнда Ўрта йўлак жуда муҳим. Ўрта йўлак Марказий Осиё, Каспий денгизи, Озарбайжон, Туркия ва Европани боғлайдиган муҳим транспорт йўналишидир. Ушбу йўлак ривожланаётган сари Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги савдо ва транспорт алоқаларини ҳам кучайтириш учун янги имкониятлар пайдо бўлади.

1 миллиард долларлик мақсадга қандай эришиш мумкин?

Аммо савдони 1 миллиард долларга етказиш учун фақат ҳозирги маҳсулотларни кўпроқ сотишнинг ўзи етарли эмас. Икки давлат янги маҳсулот ва хизматлар билан ҳам савдони кенгайтириши керак. Масалан, қишлоқ хўжалиги, озиқ-овқат ишлаб чиқариш, кимё саноати, тўқимачилик, машинасозлик, фармацевтика, логистика ва технология соҳаларида ҳамкорлик қилиш мумкин. Бундан ташқари, инвестиция ҳам жуда муҳим. Агар Ўзбекистон ва Озарбайжон компаниялари бир-бирининг мамлакатида заводлар, савдо марказлари ёки қўшма корхоналар очса, икки давлат ўртасидаги савдо янада мустаҳкам бўлади. Масалан, Ўзбекистонда маҳсулот ишлаб чиқарадиган компания Озарбайжоннинг транспорт йўлларидан фойдаланиб, ўз маҳсулотларини Европага олиб чиқиши мумкин. Бунда бир вақтнинг ўзида ҳам савдо, ҳам инвестиция, ҳам транспорт алоқалари ривожланади.

Тошкентда бўлиб ўтадиган Ўзбекистон-Озарбайжон ҳудудлараро форуми ҳам бу жараёнда муҳим рол ўйнаши мумкин. Бундай форумларнинг асосий мақсади фақат гаплашиш эмас, балки реал шартномалар тузиш, қўшма корхоналар очиш ва узоқ муддатли бизнес ҳамкорликларини йўлга қўйиш бўлиши керак. Ҳудудий ҳокимиятлар ва хусусий компанияларнинг иштироки эса ҳамкорлик фақат Тошкент ва Боку билан чекланиб қолмаслигига ёрдам беради.

Шунинг учун 1 миллиард долларлик мақсадни якуний натижа эмас, балки бошланиш деб қараш керак. Агар икки давлат бу мақсадга эришса, бу Каспий денгизи билан ажралиб турган Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасида кучли иқтисодий алоқалар яратиш мумкинлигини кўрсатади. Энг муҳими, Ўзбекистон ва Озарбайжон ўртасидаги ҳамкорлик бундан ҳам каттароқ жараённинг бир қисмидир. Бугунги кунда Марказий Осиё Жанубий Кавказ, Туркия ва Европа билан тобора яқинроқ боғланмоқда. Озарбайжон эса ушбу ҳудудларни бир-бири билан боғлайдиган муҳим давлатлардан бирига айланмоқда.

Боку ва Тошкент учун имкониятлар катта. Савдо қисқа муддатда фойда келтиради, инвестиция, инфратузилма ва бизнес ҳамкорлиги эса узоқ муддатли натижа беради. Агар Ўзбекистон ва Озарбайжон ушбу йўналишларни биргаликда ривожлантира олса, 2030-йилгача 1 миллиард долларлик савдо мақсади шунчаки рақам бўлиб қолмайди. У Марказий Осиёни Европа ва бошқа Евроосиё бозорлари билан боғлайдиган янги ва кучли иқтисодий ҳамкорликнинг бошланиши бўлиши мумкин.