Qozog‘iston inson taraqqiyoti bo‘yicha MDH va Markaziy Osiyoda yetakchi bo‘ldi

2025-yilgi hisobotga ko‘ra, 2023-yil natijalari asosida Qozog‘iston 193 ta davlat va hudud orasida 60-o‘rinni egalladi. Mamlakatning inson taraqqiyoti indeksi 0,837 ni tashkil etdi. Bu haqda «Ranking.kz» xabar berdi.

Indeksni hisoblashda tug‘ilgandagi kutilayotgan umr davomiyligi, kutilayotgan va o‘rtacha ta’lim olish yillari, shuningdek xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi milliy daromad hisobga olinadi. HDI qiymati 0 dan 1 gacha bo‘ladi. Uning natijasiga qarab davlatlar to‘rt guruhga ajratiladi: juda yuqori (0,800 va undan yuqori), yuqori (0,700–0,799), o‘rta (0,550–0,699) va past (0,550 dan kam) inson taraqqiyoti darajasiga ega mamlakatlar. Qozog‘istonniki esa, yuqorida aytib o‘tilganidek, juda yuqori inson taraqqiyoti darajasiga mos keladi.

Qozog‘iston MDH va Markaziy Osiyoda birinchi o‘rinda

Bu MDH va Markaziy Osiyo davlatlari orasida eng yaxshi natija hisoblanadi. Keyingi o‘rinlarda Rossiya (0,832 va 64-o‘rin), Belarus (0,824 va 65-o‘rin) hamda Armaniston (0,811 va 69-o‘rin) joylashgan. Ushbu to‘rt davlatning barchasi juda yuqori inson taraqqiyoti guruhiga kiradi.

Qozog‘istonda kutilayotgan umr davomiyligi 74,4 yilni tashkil etdi. Belarusda ham aynan shunday ko‘rsatkich qayd etilgan, Rossiyada esa bu raqam 73,2 yilni tashkil qiladi.

Qozog‘istonda kutilayotgan ta’lim olish muddati 14 yil, o‘rtacha ta’lim olish muddati esa 12,5 yilni tashkil etdi. Ta’kidlash joizki, Qozog‘iston ta’lim tizimi turli xalqaro reytinglarda ham yuqori natijalarni ko‘rsatmoqda. Masalan, «QS Best Student Cities 2027» reytingiga ko‘ra, mamlakatning ikki shahri — Olmaota va Ostona — o‘z o‘rnini yaxshiladi. Olmaota 78-o‘rinni (13 pog‘ona yuqoriga), Ostona esa 119-o‘rinni (8 pog‘ona yuqoriga) egallab, Qozog‘iston Markaziy Osiyoda talabalar uchun eng yaxshi mamlakat ekanini yana bir bor tasdiqladi. Reytingda mamlakatning asosiy ustunliklari sifatida kuchli universitetlar va oliy ta’limning nisbatan qulayligi qayd etilgan.

Boshqa davlatlarda qanaqa?

Qozog‘istonda xarid qobiliyati pariteti bo‘yicha aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi milliy daromad 30,9 ming dollardan ortiqni tashkil etdi. Taqqoslash uchun, Rossiyada bu ko‘rsatkich 39,2 ming dollar, Belarusda 26,7 ming dollar, Armanistonda esa 20,2 ming dollarni tashkil etdi.

Yuqori inson taraqqiyoti darajasiga ega davlatlar qatoriga Ozarbayjon (0,789), Moldova (0,785), Ukraina (0,779), Turkmaniston (0,764), O‘zbekiston (0,740) va Qirg‘iziston (0,720) ham kirdi. Tojikiston esa 128-o‘rinni egallab, 0,691 ko‘rsatkich bilan ko‘rib chiqilgan davlatlar orasida o‘rta darajadagi inson taraqqiyoti guruhida qolgan yagona mamlakat bo‘ldi. Yuqori darajadagi guruhga o‘tish uchun unga atigi 0,009 ball yetmadi.

Qozog‘iston dunyo va mintaqa o‘rtacha ko‘rsatkichlaridan yuqori natija qayd etdi

2023-yilda dunyo bo‘yicha o‘rtacha HDI 0,756, Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasi bo‘yicha esa 0,818 ni tashkil etdi. Qozog‘istonning ko‘rsatkichi dunyo o‘rtacha darajasidan 0,081 ball, mintaqa o‘rtacha darajasidan esa 0,019 ball yuqori bo‘ldi.

1990–2023-yillar davomida Qozog‘istonning inson taraqqiyoti indeksi 0,148 ballga, ya’ni 21,5 foizga oshdi. Shu davrda Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasida o‘sish 0,144 ball, dunyo bo‘yicha esa 0,148 ballni tashkil etdi. Biroq Qozog‘iston dastlabdan yuqoriroq ko‘rsatkichga ega bo‘lgani sababli, davr oxiriga kelib mintaqadagi ustunligini yanada mustahkamladi.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Qozog‘iston yashirin iqtisodiyotga qarshi 2028 yilgacha mo‘ljallangan rejani tasdiqlagandi.