«SpaceX» Илон Маск томонидан кредит воситаси сифатида фойдаланилган – NYT

Бугун 11:553 дақиқа

«SpaceX» орқали юзлаб миллион долларлик ички қарзлар ва инвестициялар амалга оширилган.

«SpaceX» Илон Маск томонидан кредит воситаси сифатида фойдаланилган – NYT © joltjournal.com

«SpaceX» Илона Маск бизнес империясининг асосий активларидан бири бўлиб, у кўп йиллар давомида фақат космик подрядчи ва технологик етакчи эмас, балки миллиардернинг ўзи ва унинг бошқа лойиҳалари учун молиявий ресурс сифатида ҳам хизмат қилган. Бу ҳақда «The New York Times» суриштирувида сўз боради.

Журналистлар маълумотига кўра, 2018-йилда Илон Маск «SpaceX»дан 100 миллион доллар қарз олган. Умумий қарз ҳажми уч йил ичида 500 миллион долларга етган. Кредит шартлари бозордагидан анча қулай бўлган: фоиз ставкаси 1 фоиздан камроқдан 3 фоизгача бўлган, ўша даврда банк кредитлари эса тахминан 5 фоиз атрофида эди. Барча маблағлар 2021-йил охиригача қайтарилган.

Бундай операциялар компаниянинг хусусий мақоми туфайли мумкин бўлган. Очиқ корпорацияларда эса бундай амалиётлар «Sarbanes-Oxley Act» қонунига кўра тақиқланган. Ҳуқуқ профессори Энн Липтон бу ҳолатни «манфаатлар тўқнашуви билан боғлиқ транзакциялар» деб атаган ва бундай ҳолатлар турли боғлиқ компанияларга инвестиция киритувчилар учун «хавф» эканини таъкидлаган.

«SpaceX» орқали бошқа бизнесларни қўллаб-қувватлаш

Суриштирув шуни кўрсатдики, «SpaceX» бир неча бор Илон Маскнинг бошқа бизнесларини молиявий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш учун ишлатилган:

2008-йилги молиявий инқироз пайтида Маск «Tesla»ни қўллаб-қувватлаш учун «SpaceX»дан 20 млн доллар қарз олган;

2015–2016-йилларда «SpaceX» «SolarCity»га 255 млн доллар инвестиция киритган (компания қарзи 1,4 млрд доллардан ошган);

СИ стартап «xAI» ривожланиш учун фаол равишда маблағ сарфлаган.

Илон Маск бу каби ўзаро алоқани «агар «Tesla», «SolarCity» ва «SpaceX»дан бири муаммога учраса, бутун тизим қулашига йўл қўймаслик» истаги билан изоҳлаган.

2025-йилда «xAI» «X» (олдинги «Twitter») платформасини сотиб олди. Маскнинг таъкидлашича, «xAI» «қисқа вақт ичида дунёдаги етакчи СИ лабораторияларидан бирига айланган».

Кейинчалик «SpaceX» ҳам «xAI»ни сотиб олишини эълон қилди. Маск буни «Ерда ва унинг ташқарисидаги энг амбицияли, вертикал интеграция қилинган инновация маркази» деб атаган.

Баҳолашларга кўра, «SpaceX» ва «xAI» бирлашган структурасининг қиймати тахминан 1,25 триллион долларга етиши мумкин.

Инвесторлар ва IPO олдиданги хавфлар

«SpaceX» бизнесининг тез ўсишига қарамасдан, Илон Маскнинг ҳаракатлари айрим инвесторларда хавотир уйғотмоқда. Уларнинг фикрича, у айрим ҳолатларда шахсий манфаатларини компания акциядорлари манфаатларидан устун қўйган бўлиши мумкин. Мисол сифатида «Founders Fund» фондининг «xAI» билан боғлиқ битимлардан кейин инвесторлар улуши камайиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлари келтирилган.

«Агар сиз унинг бозорларга етарлича таъсири бор деб ҳисобласангиз, барчаси яхши. Аммо у «SpaceX» акциядорлари учун манфаатли кўринмайдиган қарорлар ҳам қабул қилмоқда», – дейди профессор Энн Липтон.

Қўшимча босим эса компаниянинг бирламчи оммавий акция жойлаштириши IPO тайёргарлиги билан боғлиқ. ОАВ маълумотига кўра, «SpaceX» биржага махфий ариза топширган ва жойлаштириш 2026-йилда ўтказилиши мумкин. Ушбу IPO 1,75 триллион доллардан ортиқ баҳолаш билан тарихдаги энг йириклардан бири бўлиши кутилмоқда.

Оммавий бозорга чиққандан кейин компания молиявий операциялари ва Илон Маскга тегишли бошқа структуралар билан алоқалари ҳақида кўпроқ маълумот ошкор қилишга мажбур бўлади.

Шунингдек, хабар қилинишича, Маск IPO тайёргарлигида иштирок этаётган банклардан «Grok» – «xAI» чат-ботига обуна бўлишни ва уни ўз тизимларига интеграция қилишни талаб қилмоқда.

«Tesla» прецедентлари ва суд низолари

Шунга ўхшаш молиявий манёврлар аввал «Tesla»да ҳам кузатилган. Илон Маск компания акцияларини йирик кредитлар олиш учун гаров сифатида ишлатган, бу эса инвесторлар танқидига сабаб бўлган.

«Менимча, бу ҳеч бир инвесторга ёқмайди, чунки бу хавфни оширади», – дейди Ню Йорк пенсия тизими вакили Майкл Гарланд.

У Маск «вақт ўтиши билан камроқ шаффоф бўлиб бораётгани»ни қўшимча қилади.

«Tesla» бир қатор суд ишларига ҳам дуч келган. Уларнинг бирида қуйидаги савол қўйилган: «Coca-Cola» бош директори бир вақтнинг ўзида рақобатчи компания яратиб, ресурсларни ўша томонга йўналтира оладими? Албатта, йўқ. Шунга қарамасдан, кўп ҳолларда судлар Илон Маск томонини қўллаб-қувватлаган ёки даъволарни рад этган.

Теглар

Мавзуга оид