Ukrainaga jang sharoitida sinovdan o‘tkazish uchun robot-askarlar yuborildi

Ukrainaga Amerikaning «Foundation» kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan ikki dona humanoid robot-askar «Phantom MK-1» yetkazib berildi. Ular haqiqiy jang sharoitida samaradorligini tekshirish maqsadida sinovdan o‘tkaziladi. Ishlab chiquvchilar bu avtonom qurolni piyoda askarlarning o‘rnini bosishi va yo‘qotishlarni kamaytirishi mumkin bo‘lgan texnologiya sifatida taqdim etmoqda.

Biroq bunday bayonotlar ortida texnologik startaplarning ko‘p milliard dollarlik mudofaa bozorida o‘z o‘rnini mustahkamlashga intilishi yotgani ta’kidlanmoqda. Mutaxassislar bu jarayon xavfsizlik uchun misli ko‘rilmagan xavflar va jiddiy etik muammolarni ham keltirib chiqarishi mumkinligini qayd etmoqda. Bu haqda «Time» nashri yozdi.

«Toza» urush illyuziyasi va «Phantom»ning texnik xususiyatlari

Tashqi ko‘rinishi jihatidan «Phantom MK-1» antiutopik filmlardagi mashinani eslatadi: u qora po‘lat bilan qoplangan va qoraytirilgan shisha vizor bilan jihozlangan. Robot inson ishlata oladigan deyarli har qanday quroldan foydalanishga mo‘ljallangan – revolver va pistoletlardan tortib ov miltiqlari hamda «M-16» miltig‘ining nusxalarigacha.

«Foundation» kompaniyasi hammuassisi Mayk Leblan bunday yondashuvni sof amaliy sabablar bilan izohlaydi: armiyaga yangi qurol turlarini ishlab chiqish shart bo‘lmaydi, chunki robotlar mavjud zaxiradagi 50-kalibrli pulemyotlar, granatomyotlar va «Humvee» kabi harbiy texnikalar bilan ishlay oladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday humanoidning paydo bo‘lishi «AQSH armiyasi uchun yangi imkoniyatlar ochadi».

Biroq robotning haqiqiy funksionalligi hali ham savol ostida. Humanoidning harakati 20 ta dvigatel orqali ta’minlanadi va ulardan hatto bittasining ishdan chiqishi robotni harakatsiz qoldirishi mumkin. Tizim og‘ir, qimmat, batareyasi tez tugaydi va muvozanat bilan bog‘liq muammolarga ega. Jurnalistlar kompaniya ofisiga tashrif buyurganida ham robotlardan biri bir necha bor qattiq shovqin bilan yiqilib tushgan.

«Foundation» aprel oyida «Phantom MK-2» nomli yangilangan versiyani chiqarishni va’da qilmoqda. U quyma korpus, suv o‘tkazmaydigan himoya, sig‘imi kattaroq batareyalar va qisqa tutashuvlardan himoya qilish uchun birlashtirilgan elektronika bilan jihozlanishi kutilmoqda. Yangi model taxminan 80 kg yuk ko‘tara olishi aytilmoqda.

Startap bosh direktori Sankayet Patakning aytishicha, kompaniya yiliga 30 mingta shunday robot ishlab chiqarishni rejalashtirmoqda. Agar ishlab chiqarish yarim million donagacha kengaytirilsa, bir robotning narxi 20 ming dollardan pastga tushishi mumkin. Bu esa jang maydonida «minglab robotlardan iborat to‘dalar»ni qo‘llash imkonini ochishi mumkin.

Mojaroning tijoratlashuvi: lobbizm va davlat shartnomalari

Hozirda «Phantom» robotlari Atlantadan to Singapurgacha bo‘lgan verflarda zavod sinovlaridan o‘tmoqda. Shu bilan birga, startap allaqachon davlat tuzilmalari bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘ymoqda: «Foundation» kompaniyasida AQSH armiyasi, harbiy-dengiz kuchlari va harbiy-havo kuchlaridan umumiy qiymati 24 million dollar bo‘lgan tadqiqot kontraktlari mavjud. Ular qatorida «SBIR Phase 3» dasturi ham bor, bu esa kompaniyani tasdiqlangan harbiy pudratchi sifatida tan olinishini anglatadi.

Shu bilan birga, AQSH dengiz piyodalari uchun ham sinovlar rejalashtirilgan: robotlarga obyektlarga kirib borish mashg‘ulotlari doirasida eshiklarni portlatib ochish kabi vazifalar o‘rgatiladi. Bundan tashqari, AQSH ichki xavfsizlik vazirligi ularni AQSHning janubiy chegarasini patrul qilishga jalb qilish imkoniyatini ham ko‘rib chiqmoqda.

Pentagon vakili ham idora harbiylashtirilgan prototiplarni o‘rganayotganini tasdiqladi. Startapga ta’sir ko‘rsatayotgan muhim omillardan biri – uning lobbistik resursidir: Erik Tramp kompaniya investori va asosiy strategik maslahatchisi hisoblanadi. Kompaniya bosh direktori Sankayet Patak esa biznes strategiyasini ochiq tan oladi:

«Dronlar yoki pulemyotlarda bo‘lgani kabi, avval ularni mijozlar qo‘liga berishingiz kerak».

Jang oldidagi eksperimentlar

Ukraina hozirda o‘limli algoritmlar va yangi harbiy texnologiyalarni sinovdan o‘tkazish uchun dunyodagi asosiy poligonga aylanib bormoqda. Fevral oyida front chizig‘ida razvedka o‘tkazish uchun ikki robot topshirildi.

AQSH dengiz piyodalari korpusining 14 yillik tajribaga ega veterani, Iroq va Afg‘onistondagi operatsiyalarda 300 dan ortiq jang parvozlarida ishtirok etgan Mayk Leblanning aytishicha, hozirgi mojaro kuniga 9 000 tagacha dron ishga tushiriladigan sharoitda «robotlar urushi»ga aylanib ulgurgan. Uning fikricha, bu urushda insonlar asosan yordamchi rolni bajaradi.

Jang harakatlarini avtomatlashtirish allaqachon muayyan natijalarni bermoqda. Yanvar oxirida uch nafar rossiyalik askar kichik ukrain yerusti robot tankiga taslim bo‘lgan. Leblanning ta’kidlashicha, insonnikiga o‘xshash issiqlik nurlanishiga ega gumanoid robotlar logistika vazifalarini bajarishi va past bunkerlarni tekshirishi mumkin, bu esa dushmanni chalg‘itadi.

Uning fikricha, mashinalardan foydalanish axloqiy jihatdan ham asosli: ular aniqroq ishlaydi va stressga duch kelmaydi. Kelajakda humanoid robotlardan iborat katta armiyalar taktik ustunliklarni bartaraf qilishi va yadroviy tiyib turish tamoyiliga o‘xshash tarzda mojaro keskinlashuvi xavfini kamaytirishi mumkin.