Хитой март охиригача ёнилғи экспорт қилишни тақиқлади
Чеклов Осиёда ёнилғи танқислигини кучайтириши ҳамда минтақадаги саноат ва транспорт харидорлари учун нархларнинг ошишига олиб келиши мумкин.
Хитой дизел ёнилғиси, бензин ва авиация ёнилғисини экспорт қилишга вақтинчалик тақиқ киритди, бу эса Осиёда ёнилғи танқислигини кучайтириши ва минтақадаги саноат ва транспорт харидорлари учун нархларнинг ошишига олиб келиши мумкин. Бу харидорлар аллақачон Яқин Шарқдаги қуролли можаролар ва глобал омиллар туфайли етказиб бериш қисқариши билан тўқнашиб келмоқда, деб ёзади «Reuters».
Одатда ёнилғини Осиёга етказиб берган Форс кўрфази мамлакатларидаги бир нечта нефт қайта ишлаш заводлари қуролли ҳаракатлар ва муҳим денгиз йўлидаги транспорт алоқасининг бузилиши туфайли фаолиятини тўхтатгани сабабли осиёлик қайта ишловчилар нефт хомашёсининг мақобил манбаларини излаган эди.
Нефт импорти бўйича дунё етакчиси бўлган Хитой ўтган ҳафта март охиригача ёнилғи экспорт қилишни тақиқлади. Бу ички танқисликни олдини олиш мақсадида қилинди. Ўтган йилда экспорт ҳажмлари тахминан 22 миллиард долларга қисқарган эди.
Минтақавий бозорлар ва асосий харидорлар учун оқибатлари
Австралия, Бангладеш ва Филиппин энг кўп Хитойдан ёнилғи етказиб беришга боғлиқ бўлиб, ўз эҳтиёжларини қондириш учун муқобил манбаларни излашга мажбур бўлади.
Хитой ҳали ҳам Жанубий Корея, Ҳиндистон ва Сингапурдан кейин Осиёда «тозаланган» ёнилғи экспортчилари орасида тўртинчи ўринни эгаллайди, бир вақтнинг ўзида у дунё нефт қайта ишлаш бозорида катта иштирокчи ва талаб ҳамда маржага қараб мослашувчан етказиб берувчи сифатида қолмоқда.
Пекин узоқ вақт давомида ёнилғи экспортини квоталар орқали тартибга солган, лекин тўғридан тўғри тақиқ янги қийинчиликни юзага келтиради: нархлар аллақачон ўсмоқда ва бозор янги йўллар ва муқобил манбаларни изламоқда.
Таҳлилчилар нима дейди?
«Қолган осиёлик экспортчилар Хитойнинг минтақавий мослашувчан етказиб берувчи сифатидаги ролини тўлиқ қоплаш учун етарли захира ҳажмларига эга эмас», – дейди «Kpler» таҳлилчиси Замир Юсоф.
Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, минтақада ёнилғи нархларининг ўсиши яқин вақтларда ҳам давом этиши мумкин, чунки бозор юкларни қайта йўналтириш ва имкони бор жойларда талабни қисқартириш орқали янги шароитларга мослашмоқда.
«Ҳиндистондан транспорт ёнилғиси экспортининг катта қисми Ғарб ўрнига Осиёга, хусусан Европа ва Америка ўрнига, йўналтирилади», – дейди «Vortexa»нинг Осиё-Тинч океани бўйича таҳлил раҳбари Иван Матюз.
Узоқ муддатда бу ҳолат айрим мамлакатлар учун ёнилғига кириш имкониятининг сезиларли камайишига ва етказиб бериш йўналишларини қайта кўриб чиқишга олиб келиши мумкин. Бунда ички захираларга таяниш ва импортни диверсификация қилишга урғу берилади.
Айрим давлатлар аллақачон бошқа манбалардан ёнилғи импортини оширишни прогноз қилмоқда, аммо режалаштирилган чекловлар таъсирини қоплаш осон бўлмайди, айниқса аввал Хитой ёнилғи бозорига боғлиқ бўлганлар учун.
Шу билан бирга, жаҳон бўйлаб етказиб берувчилар ва қайта ишловчилар янги бозор шароитига мослашиши мумкин: нархларнинг ўсиши талабни қисқартиришга ёки ҳажмларни қайта тақсимлашга туртки беради, шунингдек, захираларни ошириш ва ишлаб чиқаришни модернизация қилиш дастурларини фаоллаштиради.
Кутилишича, дизел, бензин ва авиакеросин бўйича минтақавий нархлар яқин ҳафталарда босим остида қолади ва жаҳон бозорларидаги вазият ҳамда йирик экспортчилар ҳаракатларига қараб ўзгариб туриши мумкин.
