Зеленский Путинга энергетик сулҳ таклиф қилди: Россия НҚИЗлари тўхтаб қолмоқда
Украина Россияга энергетика объектларига ҳужумларни тўхтатиш бўйича сулҳ таклиф этди. Россиянинг нефт экспорти ва НҚИЗлари Украина дронлари зарбасидан катта зарар кўрган.
Украина президенти Володимир Зеленский навбатдаги видеомурожаатида Киев АҚШ воситачилари орқали Россияга энергетик сулҳ тузишни таклиф қилганини эълон қилди. Унга кўра, агар Россия Украина энергетика тизимига зарбаларни тўхтатса, Украина ҳам худди шундай жавоб қайтаради. Зеленский илгари ҳам вақтинчалик оташкесим таклиф этилганини, бироқ Россия томони буни эътиборсиз қолдириб келаётганини таъкидлади. Шу билан бирга, у Украина Қуролли кучларининг узоқ масофали зарбалари Россия иқтисодиётига, айниқса нефть даромадларига сезиларли таъсир кўрсатаётганини қўшимча қилди.
«Reuters» агентлигининг маълумотларига кўра, март ойида Украина дронлари Россиянинг энг йирик ёқилғи инфратузилмаларига жиддий зарар етказган. Хусусан, йилига 20 млн тонна қувватга эга «Киришинефтеоргсинтез» (КИНЕФ) заводи ва «Новатэк»нинг Уст-Лугадаги мажмуаси ҳужумлардан сўнг фаолиятини тўхтатишга мажбур бўлган. Краснодар ўлкасидаги Афипск НҚИЗ ва Новороссийск портидаги ёқилғи терминали ҳам зарбалар нишонига айланган. Ушбу объектларнинг ишдан чиқиши Россия нефт экспортининг катта қисмига тўғридан тўғри таъсир қилмоқда.
Болтиқ денгизи соҳилидаги Приморск ва Уст-Луга портларига қилинган мунтазам ҳужумлар Россия нефт экспортининг қарийб 42 фоизини ташкил этувчи йўналишларни хавф остида қолдирмоқда. Ҳисоб-китобларга кўра, 2026-йилда Россия нефтни қайта ишлаш заводларининг умумий тўхтаб қолиш қуввати 26 млн тоннани ташкил этиши мумкин. Бундай иқтисодий босим фонида Зеленскийнинг таклифи Москва учун стратегик муҳим қарор қабул қилиш пайти келганини англатади. Украина томони Россиянинг энергетик заифлигидан фойдаланиб, фронтдаги вазиятни ўз фойдасига ўзгартиришга ҳаракат қилмоқда.
Фалажланган экспорт тизими
Украинанинг март ойидаги зарбалари Россиянинг энг муҳим экспорт портлари — Приморск ва Уст-Лугага қаратилди. Ушбу портлар ҳар куни жаҳон бозорига қарийб 1,7 млн баррел нефт хомашёси ва дизел ёқилғисини етказиб беради.
Инфратузилмага етказилган зарар туфайли экспорт ҳажми кескин камайиши ва давлат бюджетига тушадиган валюта тушумлари қисқариши кутилмоқда. CREA тадқиқот марказига кўра, бу ҳужумлар Россиянинг энергия ресурсларини етказиб бериш занжирини заифлаштиришда асосий омил бўлди.
Иқтисодий босим оқибати
Россия нефтни қайта ишлаш заводларининг катта қисми техник сабаблар ва вайронагарчиликлар туфайли тўхтаб қолган. Бу мамлакат ичида ёқилғи тақчиллиги ва нархлар ошишига олиб келиши мумкин бўлган жиддий ички хавфдир.
Зеленскийнинг таклифи Россияни иқтисодий инқироздан асраб қолиш учун берилган сўнгги имконият сифатида талқин қилинмоқда. Агар келишув амалга ошмаса, Украина томони Россиянинг ёқилғи-энергетика мажмуасини тизимли равишда вайрон қилишда давом этишини очиқ билдирган.
