351 млн доллар кўпми ёки кам? Ўзбекистондаги энг йирик битимлардан бирининг тафсилоти

Бугун, 4-июн куни, Давлат активларини бошқариш агентлиги Mobiuz алоқа компаниясидаги 100 фоиз давлат улуши хусусийлаштирилганини маълум қилди.

Мазкур хусусийлаштириш битими Ўзбекистон учун сўнгги йиллардаги энг йирик келишувга айланди. «McKim and Company» раҳбарлигидаги АҚШ инвесторлар консорциуми ҳамда «JVR Enterprises LLC» Mobiuz активларини 351 млн долларга харид қилди.

Бунгача энг йирик битим Венгриянинг OTP Group компанияси томонидан «Ипотека банк»нинг харид қилиниши бўлиб, банкнинг умумий қиймати 324 млн долларга баҳоланган эди.

Шунингдек, Coca-Cola Uzbekistan компаниясининг 57,1 фоиз улуши Туркиянинг Coca-Cola İçecek A.Ş. компаниясига 252 млн долларга сотилгани ҳам йирик келишувлар қаторига кирган.

Яна бир қиймати жиҳатидан йирик битимлардан бири Click ва Halyk Bank ўртасида бўлиши мумкин эди. Click тўлов ташкилотининг 49 фоизини Halyk Bank 176,4 млн долларга сотиб олиши керак эди.

Бироқ, 2026 йил бошига келиб Halyk Bank томонлар ўртасида битим амалга ошмагани, келишув муддати 2025 йил 31-декабрда якунланганини маълум қилди.

Энг сўнгги келишувлардан бири «Davr bank»нинг 51 фоизи Озарбайжон халқаро банкига 100 млн долларга сотилгани бўлди. Битим билан «Davr bank» тахминан 200 млн долларга баҳоланди.

Mobiuz’ни ким сотиб олди?

McKim & Company — АҚШда рўйхатга олинган молиявий инвестиция компанияси. Бугунга қадар McKim номли кичик молиявий гуруҳ сифатида танилган бўлса-да, очиқ манбаларда маълумотлар етарли эмас.

JVR Enterprises LLC («JVR Capital Group» номи билан ҳам юритилади) — АҚШда фаолият юритувчи инвестиция гуруҳи. Расмий таърифига кўра, бу гуруҳ турли соҳаларга, жумладан телекоммуникация ва технологияларга сармоя киритади.

Бу икки компания консорциум сифатида 351 млн долларлик таклиф ва 500 млн долларлик инвестиция келишуви билан Mobiuz’ни харид қилган.

Консорциум — битта йирик лойиҳа ёки битимни амалга ошириш учун вақтинча бирлашган бир нечта компания ёки инвесторлар гуруҳидир.

Оддий қилиб айтганда, бир компания ёлғиз сотиб олиш ўрнига, бир неча инвестор пул ва тажрибасини бирлаштиради. Консорциум таркибида очиқланмаган бошқа инвесторлар ҳам бўлиши мумкин.

Хусусийлаштириш қандай амалга ошди?

Давактив Mobiuz компаниясини хусусийлаштириш бошланганини 2025 йил 9-июнда эълон қилганди. Орадан роппа-роса бир йил ўтиб унга харидор топилди.

Шундан сўнг август ойида Bloomberg нашрида Ўзбекистон ҳукумати Mobiuz учун 300 млн доллар сўраётгани ҳақида мақола эълон қилинди.

Кейинчалик август ойида Mobiuz’ни хусусийлаштиришга 15 нафар халқаро ва маҳаллий компания қизиқиш билдираётгани маълум бўлди. Улар орасидан 3 нафар талабгор аниқлаб олинди.

Хусусийлаштириш жараёни 351 млн долларлик таклиф билан муваффақиятли амалга ошгани ҳақида 4-июнда маълум қилинди.

351 млн доллар кўпми ёки кам?

Mobiuz 300 млн долларга сотилиши мумкинлиги ҳақида хабарлар тарқалганида иқтисодчи Отабек Бакиров бу борада ўз муносабатини билдирганди.

У минтақадаги яқин даврда кўрсатиш мумкин бўлган энг яхши намуна сифатида Mobiuz’дан кичикроқ бўлган Қозоғистоннинг Tele2 алоқа компанияси Қатарнинг Power International Holding компаниясига 1 млрд долларга сотилганини қайд этганди.

«Mobiuz’нинг 1991 йилда туғилган бобоси Uzdunrobita МЧЖнинг 100 фоиз улуши 2004 йилдаги (74 фоиз) ва 2007 йилдаги (26 фоиз) иккита опционда жами 371 млн долларга сотилганди. Фақат у пайтда Uzdunrobita абонентлари ҳозиргидек 7 млн эмас, 1,85 млн атрофида бўлган, молиявий тушумлари ҳам каррасига кам бўлган», — деган эди иқтисодчи.

Mobiuz 2025 йилни 173,6 млрд сўм ёки тахминан 14,5 млн долларлик соф фойда билан якунлаганди. Ҳозирга келиб унинг фаол абонентлари сони 8 млн нафарга етган.

Давактив харидорлар томонидан 351 млн доллардан ташқари 500 млн долларлик инвестиция киритиш режаси ҳам борлигини маълум қилган.

Mobiuz сўнгги йиллардаги энг йирик хусусийлаштиришлардан бирига айланган бўлса-да, яқин орада бу рақамлар янгиланиши кутилмоқда. Ҳукумат йирик давлат банклари ва давлат корхоналарини сотишни мақсад қилган.