AQSH–Eron mojarosi minglab reyslarni izdan chiqardi, sayohatdagi tartibsizliklar kuchaymoqda
Yaqin Sharqda havo hududi yopilishi zanjir reaksiyasi orqali butun dunyo bo‘ylab aviakompaniyalar jadvaliga ta’sir qildi.
Bugun, 1-mart kuni jahon havo qatnovi jiddiy tarzda izdan chiqqan holda qoldi. Davom etayotgan havo zarbalari tufayli Yaqin Sharqdagi yirik aeroportlar, jumladan dunyodagi eng tirband xalqaro xablardan biri bo‘lgan Dubay xalqaro aeroporti yopildi. Bu so‘nggi yillardagi eng keskin aviatsiya zarbalaridan biri sifatida baholanmoqda.
Asosiy tranzit aeroportlar bo‘lgan Dubay va Abu Dabi (BAA), shuningdek, Doha (Qatar) ham yopildi yoki jiddiy cheklovlar joriy etildi. Mintaqaning katta qismi havo hududi yopilganicha qolmoqda. Bu holat AQSH va Isroil zarbalari natijasida Eron oliy rahbari Ali Xomanaiy halok bo‘lganidan keyin yuzaga keldi.
Isroil 1-mart kuni Eronga qarshi navbatdagi zarbalar to‘lqinini boshlaganini bildirdi. Shu bilan birga, Eron qo‘shni Ko‘rfaz davlatlariga qarshi javob havo hujumlarini amalga oshirganidan so‘ng, ikkinchi kun ketma-ket Dubay yaqinida va Doha ustida kuchli portlash ovozlari eshitilgan.
Dubay xalqaro aeroporti Eron hujumlari vaqtida shikastlangan. Shuningdek, Abu Dabi va Kuaytdagi aeroportlar ham zarbaga uchragan.
«FlightAware» ma’lumotlariga ko‘ra, butun Yaqin Sharq bo‘ylab minglab reyslar bekor qilingan yoki kechiktirilgan. «Flightradar24» xaritalariga ko‘ra, 1-mart ertalab Eron, Iroq, Kuayt, Isroil, Bahrayn, BAA va Qatar ustidan o‘tuvchi havo hududi deyarli bo‘sh bo‘lgan.
Parvozlarni kuzatish xizmati ma’lum qilishicha, yangi «Havochilar uchun bildirishnoma» (NOTAM) Eron havo hududining yopilishi muddatini kamida 3-mart kuni soat 08:30 gacha uzaytirgan.
Zanjirli ta’sir
Aeroportlarning yopilishi faqat Yaqin Sharq bilan cheklanib qolmadi. Dubay va qo‘shni Doha Sharq–G‘arb havo qatnovining muhim chorrahasida joylashgan bo‘lib, Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi uzoq masofali reyslar aynan shu yerdagi murakkab ulanma parvoz tarmoqlari orqali amalga oshiriladi. Ushbu xablar faoliyati to‘xtagani sababli samolyotlar va ekipajlar o‘z joyida qolib ketdi, bu esa butun dunyo bo‘ylab aviakompaniyalar jadvaliga ta’sir qildi.
«Gap odamlar soni va jarayon murakkabligida. Muammo faqat yo‘lovchilar emas, balki ekipajlar va samolyotlar butun dunyo bo‘ylab tarqalib ketganida» – deydi Buyuk Britaniyadagi aviatsiya tahlilchisi Jon Strikland.
Yevropa, Osiyo va Yaqin Sharqdagi aviakompaniyalar yopilgan yoki cheklangan havo hududlarini aylanib o‘tish uchun reyslarni bekor qildi yoki yo‘nalishini o‘zgartirdi. Bu safarlarni uzaytirib, yoqilg‘i xarajatlarini oshirdi.
Vaziyatni yanada og‘irlashtirgan omil Eron va Iroq ustidan o‘tuvchi tranzit yo‘nalishlarining yo‘qolishi bo‘ldi. Bu marshrutlar Rossiya-Ukraina urushi boshlanganidan keyin, aviakompaniyalar Rossiya va Ukraina havo hududlarini chetlab o‘tishga majbur bo‘lgani sababli yanada ahamiyatli bo‘lib qolgan edi.
«Flightradar24» kommunikatsiyalar direktori Ien Petchenikning aytishicha, Yaqin Sharq havo hududining yopilishi aviakompaniyalarni yanada torroq havo koridorlariga siqib qo‘ymoqda. Bunga qo‘shimcha ravishda, Pokiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi to‘qnashuvlar ham qo‘shimcha xavf tug‘dirmoqda.
«Kommersiya aviatsiyasi nuqtai nazaridan eng katta xavotir – uzoqqa cho‘ziladigan izdan chiqish ehtimoli. Agar Pokiston va Afg‘oniston o‘rtasidagi mojaro eskalatsiya qilinib, havo hududi yopilsa, Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi sayohat uchun juda og‘ir oqibatlar kelib chiqishi mumkin», – dedi Petchenik.
Masshtabni ko‘rsatish uchun «Air India» bugun, 1-mart kuni Dehli, Mumbay va Amritsatdan Yevropa va Shimoliy Amerikaning yirik shaharlariga yo‘l olgan barcha reyslarini bekor qilganini misol qilish mumkin.
