БАА ва Қатар АҚШни Эрон билан музокарага ундамоқда: газ ва нефт бозори хавф остида
Форс кўрфази давлатлари Яқин Шарқдаги можарони дипломатик йўл билан ҳал қилиш учун кенг кўламли коалиция тузишга интилмоқда: энергия ресурслари нархининг кескин кўтарилиши глобал иқтисодиётни издан чиқариши мумкин.
БAA ва Қатар ҳукуматлари АҚШ Президенти Доналд Трампни Эрон билан зиддиятни тўхтатиш ва музокаралар бошлашга ишонтириш учун ўз иттифоқчилари орқали лоббичилик қилмоқда.
«Bloomberg» нашрининг хабар беришича, минтақа давлатлари вазиятнинг янада кескинлашишидан ва энергия ташувчилар нархининг назоратсиз ўсишидан хавотирда. Қатарлик экспертларнинг фикрича, агар минтақадаги денгиз йўллари 2026-йилнинг шу ҳафтаси ўрталаригача тўсилган ҳолда қолса, табиий газ нархлари 2-мартдаги сакрашдан ҳам юқорироқ даражага чиқиши мумкин.
Эрон дронларининг ҳужуми натижасидан сўнг Қатар дунёдаги энг йирик СТГ экспорт қилиш объектида ишлаб чиқаришни тўхтатишга мажбур бўлди. Бунинг ортидан Европада газ нархи 50 фоиздан кўпроққа қимматлашди. Шу билан бирга, Саудия Арабистонидаги энг йирик нефтни қайта ишлаш заводи ҳам эҳтиёт чораси сифатида ўз фаолиятини тўхтатган.
Қатар жаҳон СТГ бозорининг қарийб 20 фоизини таъминлаши инобатга олинса, таъминотдаги ҳар қандай узилиш Осиё ва Европа бозорларидаги мувозанатни бузиб юборади.
Бу вақтда БAA ва Қатар ўз ҳаво ҳужумидан мудофаа (ҲҲМ) тизимларини шошилинч равишда кучайтириш устида ишламоқда. Ҳукуматлар Трампнинг ҳарбий амалиётни тез орада тўхтатишига шубҳа билан қарашмоқда. БAA ўрта масофадаги ҲҲМ тизимлари бўйича ёрдам сўраган бўлса, Қатар дронларга қарши курашишда кўмак сўрамоқда. Маълум бўлишича, Қатар ихтиёридаги «Patriot» зенит-ракета мажмуалари учун ракета-тутувчилар захираси ҳозирги шиддатли вазиятда атиги тўрт кунга етади холос.
Ишлаб чиқаришнинг тўхташи
«Reuters» агентлигининг маълумотига кўра, 2-март куни Эрон дронлари «QatarEnergy» компаниясининг энергетика объектларига зарба берганидан сўнг СТГ ишлаб чиқариш тўлиқ тўхтатилган. Бу нафақат нархларга, балки глобал таъминот занжирига ҳам зарба бўлди. Қатар АҚШдан кейин дунёдаги иккинчи йирик экспортёр ҳисобланади ва унинг бозордаги ролини қисқа муддатда бошқа манба билан алмаштиришнинг имкони йўқ.
Саудия Арабистонидаги нефт заводининг тўхташи эса нефт маҳсулотлари танқислиги хавфини юзага келтирмоқда. Минтақа давлатлари Эрон зарбдор дронлари баллистик ракеталардан кўра кўпроқ хавф туғдираётганини тан олмоқда. Ҳужумларнинг аниқ нишонга тегиши энергетика инфратузилмасининг нақадар заиф эканини кўрсатди. Шу сабабли Доҳа ва Абу Даби ҳарбий ечимдан кўра дипломатия самаралироқ эканини таъкидламоқда.
Ҳозир кўрфаз давлатлари Трамп маъмуриятига босим ўтказиш учун халқаро ҳамжамиятни сафарбар қилмоқда. Уларнинг мақсади — минтақавий урушнинг иқтисодий оқибатларини тушунтириш орқали Вашингтонни мулоқот столига қайтаришдир. Бироқ Оқ уйнинг қатъий позицияси ва Эроннинг жавоб қайтариши бу жараённи қийинлаштирмоқда.
Стратегик хавфлар ва истиқбол
Форс кўрфазидаги кескинлик давом этар экан, жаҳон фонд биржаларида беқарорлик сақланиб қолади. Нефт ва газ нархларининг ошиши инфляцияни кучайтириб, глобал иқтисодий ўсишни секинлаштириши тайин. БAA ва Қатар учун бу нафақат хавфсизлик, балки асосий даромад манбаларини ҳимоя қилиш масаласидир.
2026-йил 3-март ҳолатига кўра, дипломатик каналлар орқали фаол мулоқотлар олиб борилмоқда. Агар яқин кунларда келишувга эришилмаса, энергия ресурслари нархи тарихий максимумларни янгилаши мумкин.
